Rıza Özgür Olmadığında: Dolaylı Rıza ve Yapısal Konumsallık

Öz

Kırılgan popülasyonlarla yürütülen nitel saha çalışmaları, kurumsal etik prosedürlerinin çözümsüz kaldığı bir izin sorunu ortaya çıkarabilmektedir. Asimetrik güç ilişkileri, prosedürel adımların uygulanmasına rağmen katılımcıların reddetme özgürlüğünü kısıtlayabilir. Uygulamadaki etik, ilişkisel özerklik ve yapısal zorlama kavramlarından yararlanan bu makale, siyasi ve hukuki hiyerarşiler tarafından belirlenen güç ilişkilerinin rızanın gönüllülük esasının altını sistematik bir biçimde boşaltabileceğini savunmaktadır. Bu iddia, Türkiye'deki Suriyeli mültecilerle gerçekleştirilen saha araştırmasıyla temellendirilmektedir. Makale, bu meseleye çözüm olarak ''aracılı rıza'' yöntemini öne sürmektedir. Olası katılımcılar üzerinde hiçbir yetkisi/otoritesi bulunmayan ve topluluk içinden güvenilir bir akranın, araştırmacının yokluğunda rıza talebini ilettiği bu prosedür, reddetmeyi sahiden uygulanabilir bir seçenek haline getirmektedir. Aracı seçimi ve örneklem şeffaflığına ilişkin sınırlılıklarına rağmen bu çalışma; teşhisin tedaviye kıyasla çok daha hızlı ilerlediği bir alana, refleksif olarak belgelenmiş ve sahada test edilmiş bir prosedürle katkıda bulunmakta ve araştırma sonrası şeffaf bir etik hesap verebilirlik zorunluluğunu savunmaktadır.