REFLEKTİF Sosyal Bilimler Dergisi (e-ISSN: 2718-0344, ISSN: 2717-9842), 2020 yılında yayın hayatına girmiş hakemli bir dergidir ve yılda üç kez Ekim, Şubat ve Haziran aylarında yayımlanır. Dergimiz küresel olarak akademik alanın daraldığı, sosyal bilimlerin “ikincil” olarak görüldüğü, “gerçek” ötesi tartışmalarının ve bilim karşıtlığının yaygınlaştığı bu dönemde; eleştirel bir bakış açısına sahip çalışmalara yer verecek, kendini daimi olarak “öğrenci” gören tüm araştırmacıların, akademisyenlerin çalışmalarını özgürce kamuoyuyla paylaşacağı bir ortam oluşturmayı hedefliyor. Aslında bilim insanlarının kendisiyle yüzleşmesinin, araştırma sorununun oluşturulmasında ve araştırmalarının yürütülmesindeki sorunlarının ve çözüm tercihlerinin kendisini nasıl dönüştürdüğünü serbestçe paylaşabilmesinin de öğrencilerimize bırakacağımız en önemli miraslardan biri olacağını düşünüyoruz. Reflektif Sosyal Bilimler Dergisi, açık erişim politikasını destekler, dolayısıyla yayınlanan yazıların yazarlar ve okuyucular tarafından paylaşılmasını teşvik eder.
REFLEKTİF Sosyal Bilimler Dergisi'ne yayımlanması için değerlendirilmek üzere gönderilen makaleler, daha önce herhangi bir ortamda yayınlanmamış veya herhangi bir yayın ortamına yayınlanmak üzere gönderilmemiş olmalıdır. Makalelerin yayıma kabul edilmesi durumunda ticari amaç da dahil olmak üzere ve aynı lisansı kullanılmak şartıyla, çalışmanın başka çalışmalarla birleştirilmesi, çalışmanın üzerine yeni bir çalışma yapılması ya da farklı düzenlemeler yapılmasına izin verilir. REFLEKTİF Sosyal Bilimler Dergisi'nde yayınlanan çalışmaların telif hakları yazarına aittir. Yazarlar çalışmalarını çoğaltmak ve yaymakta özgürdür.
Telif Hakkı (c) 2026 Lale Duruiz- Pamela Mordecai https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
FORUM: İklim Değişikliğine Multidisipliner Yaklaşımlar
Telif Hakkı (c) 2026 Çağdaş Dedeoğlu- Gündoğan İbrişim- Eda Acara- Emrah Çoraman- Ethemcan Turhan- Ümit Şahin- Zeynep Kadirbeyoğlu https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Telif Hakkı (c) 2026 Eda Acara- Ümit Şahin https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Telif Hakkı (c) 2026 Emre Erdoğan https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Erik Swyngedouw’da İklim Krizi ve Politik Olanın Merkezileşmesi
Bu makale, çevrenin felsefi bir tartışma alanı olarak nasıl konumlandığını haklar temelli bir anlayış ile belirlerken aynı zamanda Erik Swyngedouw’un iklim değişimine yönelik güncel politikaları “iklim popülizmi” kavramı çerçevesinde ele alışını felsefe ile kurduğu diyalog üzerinden açıklamayı amaçlamaktadır. Swyngedouw 1960’lı yıllarda felsefi düşünceye hak mücadeleleriyle yerleşen “politik olan” kavramını çalışmalarının merkezine yerleştirir. Bu kavramı, iklim değişikliğine ilişkin politikaları çözümlemek için kuramsal bir zemin olarak kullanır. Bu zeminde politika ve politik olgulara yönelik analizlerinde Jacques Rancière, Slavoj Žižek ve Jacques Lacan gibi düşünürlerin görüşlerinden teorik arabulucular olarak yararlanır. Böylece Swyngedouw krize yönelik mevcut politikaların apolitikleştirici ve teknokratik karakterlerini eleştirel bir biçimde tartışır. Ayrıca bu makale, Swyngedouw’un felsefi yaklaşımını daha derinlikli biçimde kavrayabilmek için, Claude Lefort’un demokrasi, politik olan ve iktidar kavramlarını da inceleyecektir. Sonuç olarak, makalenin amacı Swyngedouw’un iklim popülizmi eleştirisinde sorunun tespitine yönelik felsefi yaklaşımında çözüm önerisi olarak politik olanın merkezileştirilmesini önermesi düşüncesini açıklamaktır.
politik olan, iklim krizi, çevre hakkı, politika, iklim popülizmi.
Telif Hakkı (c) 2026 Eylem Yolsal Murteza https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Üniversite Kütüphanelerinde Yapay Zeka Kullanımı: Deneyimler ve Zorluklar
Yapay Zeka (YZ) araç ve uygulamalarına yönelik çalışmaların artmasıyla birlikte Anadolu Üniversite Kütüphaneleri Konsorsiyumu (ANKOS), üniversite kütüphanelerinde YZ kullanımını izlemek ve farkındalık oluşturmak amacıyla Mayıs 2024’te YZ Araştırma Grubunu kurmuştur. Grup, Türkiye’den 111 üniversite kütüphane yöneticisinin katıldığı bir araştırma gerçekleştirilmiştir. Bu araştırmadaki anketin 7. sorusu üniversite kütüphanelerinde hangi YZ teknolojilerinin kullanıldığını belirlemeye etmeye yöneliktir. 111 üniversite kütüphane yöneticisinin yanıtları doğrultusunda, kütüphanelerinde 6 ve üzeri YZ aracı kullanan 11 üniversite kütüphanesi belirlenmiş olup, çalışmanın evrenini bu kütüphaneler oluşturmaktadır Bu çalışmada, üniversite kütüphanelerinin YZ araç ve uygulamalarını kullanırken karşılaştıkları temel sorunları belirlemek, araştırmanın evrenini oluşturan kütüphane yöneticilerinin bu konudaki deneyimlerini anlamak ve çözüm önerilerini ortaya koymak amaçlanmıştır. Yarı yapılandırılmış görüşme tekniğinin kullanıldığı çalışmada, YZ’nin yaygınlaştığını; kurumsal abonelik yerine bireysel abonelik, kütüphaneler ile YZ araçlarının üreticileri arasındaki iletişim, ödeme yöntemleri, kullanıcı verilerinin gizliliği, yetkin personel eksikliği, teknik altyapı ve erişilen bilgilerin niteliği gibi alanlarda rehberliğe ihtiyaç duyulduğu ortaya konmuştur. Ayrıca, kütüphanelerin YZ teknolojilerini daha etkin biçimde kullanabilmesi için karşılaştıkları zorluklara yönelik çözüm önerileri de sunulmuştur.
Telif Hakkı (c) 2026 Ece Helvacıoğlu- Sami Çuhadar- Çağatay Gezer- Selma Mert- Aysel Doğru https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Sorumluluğu Olmayan Bir Fail Olarak Yapay Zekânın Epistemik Krizi
Bu çalışma, üretken yapay zekâ ve büyük dil modellerinin (LLM) giderek artan kullanımının yalnızca teknik, etik ya da yönetişimle ilgili sorunlar doğurmadığını; daha derin ve yapısal bir epistemik krize işaret ettiğini ileri sürmektedir. Başlangıçta yapay zekâya atfedilen riskler çoğunlukla veri güvenliği, yanlılık ve halüsinasyon gibi başlıklarda ele alınmış olsa da, bu sorunların tekil arızalar değil, yapay zekânın bilgi üretme biçiminden kaynaklanan yapısal sonuçlar olduğu vurgulanmaktadır. LLM’ler insanın bilişsel süreçlerini taklit ederek akıcı ve ikna edici çıktılar üretebilse de bu çıktılar, anlam, niyet, nedensellik ve sorumluluk gibi insani bilişsel süreçlerden bağımsız olarak ortaya çıkmaktadır. Bu nedenle çalışmada, yapay zekânın insan bilişsel süreçlerini taklit eden ancak bu süreçlerin taşıdığı epistemik ve ahlaki yükleri üstlenmeyen bir mimariye sahip olduğunun altı çizilmektedir. Bu durum, yapay zekânın başarılı biçimde eyleyebilen bir fail gibi işlev görmesine rağmen, epistemik bir özne olarak değerlendirilememesi gerektiğine işaret etmektedir. Bu nedenle yanlılıkların yeniden üretilmesi, uydurma içeriklerin ortaya çıkması ve ahlaki açıdan sorunlu kararlara yüksek uyum gösterilmesi, bu mimarinin doğal ve kaçınılmaz çıktıları olarak ele alınmalıdır. Dolayısıyla sorun, modellerin doğruluk oranlarından ya da performans seviyelerinden ziyade, cevapların hangi süreçlerle üretildiğiyle ilişkilidir. Çalışma ayrıca, üretken yapay zekânın insan–makine ilişkisini nasıl dönüştürdüğünü ve bilişsel yükün giderek makineye devredilmesinin eleştirel düşünme, hafıza, sabır ve bağımsız problem çözme becerileri üzerindeki etkilerini de bu bağlamda tartışmaktadır. Mevcut bulgular, bu araçların insanı desteklemekten ziyade, insanın yargı üretme süreçlerinde pasifleşmesine yol açabilecek bir bağımlılık ilişkisi doğurduğunu göstermektedir. Sonuç olarak makale, yapay zekâ bağlamında yaşanan krizin esasen teknik bir yetersizlikten değil, sorumluluğu olmayan sistemlerin insan yerine ikame edilmesinden kaynaklanan epistemik bir kırılma olduğunu savunmakta; çözümün daha gelişmiş modellerden ziyade insan yargısını, sorumluluğunu ve karar süreçlerini koruyacak sınırların yeniden düşünülmesinde yattığını ileri sürmektedir.
Telif Hakkı (c) 2026 Mahmut Özer https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Yerinden Edilmiş Çocukluklar: Freire’nin Pedagojik Çerçevesine Göre İklim Adaleti ve Eğitim
Bu çalışma, iklim adaleti söylemlerinin çocukluk, göç ve eğitim kesişiminde nasıl kurulduğunu kavramsal eleştiri yaklaşımıyla incelemektedir. UNICEF (2023), UNESCO (2022), UNHCR (2024) ve IPCC (2023) gibi küresel politika belgeleri üzerinden yapılan çözümleme, üç tema ortaya koyar: (1) Adalet kavramının teknik ve yönetsel bir dile indirgenerek eşitsizliklerin üzerini örtmesi; (2) Çocukların, özellikle yerinden edilmişlerin, temsil edilmesine karşın karar süreçlerinde sessiz bırakılması; (3) Eğitim söylemlerinde “uyum” ve “dayanıklılık” vurgusunun dönüşüm potansiyelini sınırlandırması. Freireci pedagoji çerçevesindeki bu araştırma çocukların yalnızca korunacak kırılgan özneler değil, dünyayı dönüştürme kapasitesine sahip etik ve politik varlıklar olduğunu savunmaktadır. Böylece, iklim eğitiminin bilgi aktarımını aşarak çocukların söz, katılım ve eylem haklarını merkeze alması gerektiği vurgulamaktadır.
Telif Hakkı (c) 2026 Ayşe DURAN YILMAZ https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Milliyetçi Duygulanımlar: Doğu Karadeniz’de Şükran ve Fındık Politikaları
Bu makale Doğu Karadeniz’de fındık bahçelerinde yapılmış olan katılımlı gözlem ve enformel görüşmelere dayanarak, “Fındık politikalarının ürettiği şükran milliyetçi bir duygulanım olarak ne tür bir iş yapar” sorusunu cevaplamaya çalışıyor. Fındığın taban fiyatının belirlenmesi ve Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO) tarafından belirli miktarda fındık alımı gibi desteklerle işaret edilen şükranın milliyetçi bir duygulanım olarak normatifliğini “şükretme havasındakiler” ve “şükretme havasında olmayanlara” odaklanarak ortaya koyuyor. Bu anlamda çalışma milliyetçi duygulanımların bulaşıcılığını ve gündelik yaşamı düzenlediğini gözler önüne sermektedir.
Telif Hakkı (c) 2026 Emine Erdogan https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Kırsal Çalışma Psikolojisi Bakış Açısıyla Tarımsal İşgücünde Dönüşüm
Bu çalışma, iklim değişikliğinin Türkiye kırsalında tarımsal işgücü üzerindeki etkilerini kırsal çalışma psikolojisi perspektifinden incelemektedir. Çanakkale’nin Bayramiç ilçesine bağlı dört köyde zeytin, meyvecilik, arıcılık, tarım ve hayvancılık yapan 17 katılımcı ile yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiş, veriler tümevarıma dayalı tematik analizle çözümlenmiştir. Bulgular, kırsalda çalışma ve yaşam deneyimlerinin “kırsalın yerlileri” ve “şehirden kırsala gelenler” olmak üzere iki kültürel eksende toplandığını, bu eksenlerin dayanıklılık, adaptasyon ve dönüşüm süreçleri etrafında örüldüğünü göstermektedir. Kuraklık, gelir istikrarsızlığı, borçluluk, girdi maliyetleri, göç baskısı ve toplumsal cinsiyet eşitsizlikleri katılımcıların psikolojik sağlıklarını tehdit eden başlıca risklerdir; buna karşılık doğayla kurulan bağ, aile içi dayanışma, inanç ve etik temelli üretim pratikleri başlıca koruyucu unsurlardır. Çalışma, adil dönüşüm ve iklim adaleti tartışmalarında kırsal çalışma psikolojisinin hem kırılgan kırsal grupların psikososyal ihtiyaçlarını görünür kılan hem de tarımsal emek odaklı politika tasarımına rehberlik eden açıklayıcı bir çerçeve sunduğunu vurgulamaktadır. Sonuçlar, saha temelli destek ve kırsalda psikolojik sağlık hizmetlerinin gerekliliğine işaret etmektedir.
Telif Hakkı (c) 2026 Prof. Dr. Çiğdem Vatansever- Prof. Dr. İdil Işık- Hamdullah Er- Bilal Şimşek https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Shattered and Rebuilt: How Trauma Transformed My Research in International Relations
This essay recounts a stark, involuntary reinvention of my academic identity following a politically motivated targeting in 2017. Confronted with public accusations and legal scrutiny, my intellectual pursuits in poststructuralist and postcolonial theory became untenable. I detail the subsequent survival-driven shift to empirical, quantitative research. This narrative explores the multifaceted costs—intellectual, personal, and professional—as well as the unexpected gains of this transformation. It serves as a testament to the profound impact of external pressures on academic choices and challenges, offering a rare glimpse into the complex interplay between personal trauma and scholarly evolution within the field of political science.
Telif Hakkı (c) 2026 Ali Balcı https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Orta Çağ Avrupa Loncalarından Modern Sosyal Ekonomiye: Bir Tarihsel Süreklilik Analizi
Orta Çağ Avrupa’sında loncalar, zanaatkâr ve tüccarların mesleki faaliyetleri düzenlemek, ürün kalitesini denetlemek ve mesleki eğitimi sağlamak amacıyla oluşturduğu yapılar olarak öne çıkmaktadır. Bu çalışma, loncaların sadece ekonomik değil, aynı zamanda bilgi paylaşımı, norm oluşturma ve topluluk dayanışması gibi işlevlerini de ele alarak, modern sosyal ekonomi modelleriyle yapısal benzerliklerini incelemektedir. Nitel bir yöntemle yürütülen bu araştırma, tarihsel kaynaklar ve kavramsal literatür doğrultusunda loncaların çıraklık sistemi, mesleki denetim ve güven temelli örgütlenme biçimlerini ele alarak, Orta Çağ’dan günümüze uzanan tarihsel bir sürekliliği analiz etmektedir. Açık kaynak yazılım toplulukları gibi günümüz katılımcı üretim modelleriyle loncalar arasında bazı yapısal benzerlikler gözlemlenmesi, kolektif örgütlenmelerin tarihsel işlevlerinin yeniden değerlendirilmesine olanak tanımaktadır. Bu çerçevede çalışma, ilgili literatüre katkı sağlamayı amaçlamaktadır.
Orta Çağ Avrupa’sı, Lonca Sistemi, Sosyal Ekonomi, Mesleki Örgütlenme, Kurumsal Süreklilik
Telif Hakkı (c) 2026 ÖZLEM GÜL https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Yeşil Gasp, Hukuk ve Direniş: İzmir’de Yenilenebilir Enerji Projeleri
Küresel “Karbonsuzlaşma Uzlaşısı” enerji dönüşümünü hızlandırmaktadır; ancak yenilenebilir enerji kaynaklarının büyük arazi gereksinimleri çevre adaleti kapsamındaki ihtilafları artırmaktadır. Bu durum, “yeşil gasp” ve “yeşil ekstraktivizm” eleştirilerinin artmasına yol açmıştır. Bu makale, Batı Türkiye’deki İzmir ilinde toplulukların mülksüzleştirilmesini incelmektedir. Tarım ve otlatma alanlarına erişimi sınırlayan rüzgar, güneş ve jeotermal enerji projelerine ilişkin ihtilaflara odaklanmaktadır. Sosyo-hukuki çalışmalar yaklaşımıyla yürütülen araştırma, mevzuat ve medya arşivlerinin içerik analizine dayanmaktadır. Hukuki çerçevelerin, “kamu yararı” adına yenilenebilir enerji için arazi tahsisini nasıl mümkün kıldığını incelemektedir. Aynı zamanda etkilenen toplulukların bu değişikliklere karşı hukuki yollarla nasıl örgütlendiğini araştırmaktadır. Makale, Türkiye’nin yenilenebilir enerjideki büyümesinin, mülksüzleştirmeyi kolaylaştıran hukuki yöntemler aracılığıyla ekstraktivist örüntüleri yeniden ürettiğini savunmaktadır. Bununla birlikte, hukuki sistemin yerel topluluklar ve müttefikleri için bu uygulamalara karşı direnme ve meydan okuma konusunda önemli olanaklar sunduğu sonucuna varmaktadır.
Yenilenebilir enerji, mülksüzleştirme, çevre adaleti, yeşil gasp, sosyo-hukuki çalışmalar
Telif Hakkı (c) 2026 Kutay Kutlu https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Filmlerin iklim değişikliği bilincindeki rolü: Bu hikaye başka yazılabilir miydi?
İklim değişikliği, son yıllarda medya mecralarında farklı anlatı biçimleriyle geniş yer bulmaya başlamıştır. Bu durum, halkın iklim değişikliğini fark etmesini ve anlamasını sağlarken, sorumluların ve sorumlulukların tartışılmasına da imkân tanımaktadır. Görsel kodlar, başlıklar, anlatı biçimleri, seçilen kelimeler, hikâye öncelikleri, kurgu, kadraj ve çerçeveleme gibi unsurlar, izleyicinin iklim krizine dair algısını şekillendirmede önemli rol oynar. Film anlatıları, haberlerin enformasyon verme gücü kadar doğrudan etkili olmasa da, izleyicilerin farkındalığını artırmada ve iklim değişikliği sorununu yorumlamada kritik bir araçtır. Bu çalışma, film anlatılarının kamuoyu oluşturmadaki rolünü ve iklim değişikliğinin filmler aracılığıyla nasıl aktarıldığını çerçeveleme kuramı temelinde analiz etmeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma yöntemi benimsenmiş ve amaçlı örneklem yöntemiyle seçilen filmler ( Soylent Green, The China Syndrome, Nuclear Winter, The Day After Tomorrow, Don’t Look Up, An Inconvenient Truth, Before the Flood, First Reformed, Okja) incelenmiştir. Analizler, nitel içerik analizi ve anlatı çözümlemesi yöntemleriyle gerçekleştirilmiş; öne çıkan temsiller, söylemsel çerçeveler ve çözüm önerileri ele alınmıştır.
Telif Hakkı (c) 2026 Özlem Tuğçe Keleş https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
The American Passport in Turkey: National Citizenship in the Age of Transnationalism
Telif Hakkı (c) 2026 Özgür Özdemir https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Telif Hakkı (c) 2025 Emre Erdoğan https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Bilişsel Esneklik ve Kariyer Uyumu İlişkisinde Gelecek Zaman Perspektifinin Aracı Rolü
Bu araştırmada üniversite öğrencilerinde bilişsel esneklik ve kariyer uyumu arasındaki ilişkide gelecek zaman perspektifinin aracılık rolünün incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın katılımcıları, Türkiye’deki bir devlet üniversitesinde öğrenim gören ve bu çalışmaya gönüllü olarak katılan 535 lisans öğrencisinden oluşmaktadır. Araştırma verileri Bilişsel Esneklik Envanteri, Kariyer Uyum Yetenekleri Ölçeği- Kısa Formu, Gelecek Zaman Perspektifi Ölçeği ve Kişisel Bilgi Formu kullanılarak elde edilmiştir. Çalışmada aracılık rollerini test etmek için Hayes tarafından geliştirilen Process Makro 4.2 programı kullanılmıştır. Araştırma bulgularına göre, bilişsel esneklik ve kariyer uyumu arasındaki ilişkide gelecek zaman perspektifinin fırsatlara odaklanma alt boyutunun orta düzeyde bir aracılık rolüne sahip olduğu gözlenmiştir. Sınırlılıklara odaklanma alt boyutu ise bu ilişkide daha düşük düzeyde bir aracılık işlevine sahiptir. Bu çalışma, gelecek zaman perspektifinin kariyer uyumu üzerindeki dolaylı rolünü ortaya koymasıyla kariyer uyumunun kavramsal açıklamalarına ampirik bir katkı sunmaktadır.
Bilişsel Esneklik, Gelecek Zaman Perspektifi, Kariyer Uyumu, Üniversite Öğrencileri
Telif Hakkı (c) 2026 Burcu Yayman- Asım ÇİVİTCİ https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Yapay Zekâ Nedeniyle Sanatta Oluşan Yaratıcı Yabancılaşma
Yapay zekâ, eğitim, sağlık, sanat, ekonomi, ilaç endüstrisi ve savunma dâhil olmak üzere birçok farklı sektörde faaliyetleri hızla dönüştürmektedir. Özellikle üretken yapay zekâ, metin üretimi, grafik ve video oluşturma ile çok dilli çeviri gibi içerik odaklı alanları yeniden şekillendirmeye başlamıştır. Sanatsal alanlardaki artan rolü ise özellikle dikkat çekicidir. Ancak yapay zekâ yaratıcı süreçlere daha fazla entegre oldukça, çeşitli sorunlar da ortaya çıkmaktadır. Bu sorunlar arasında veri gizliliği, önyargılı ya da hatalı içerik üretimi, uydurma çıktılar (halüsinasyonlar) ve istihdamda yaşanan sarsıntılar yer almaktadır. Aynı zamanda bu sorunların çözümüne yönelik çalışmalar da sürmektedir. Araştırmalar, yapay zekâ araçlarının bilişsel yükü azalttığını, ancak öğrenmeye yönelik aktif katılımı da azaltabileceğini göstermiştir. Bu kopuş, yüzeysel öğrenmeye, çarpıtılmış bellek oluşumuna ve eleştirel düşünmenin zayıflamasına yol açabilir. Bu bağlamda, bu çalışma, yapay zekânın yaratıcı bir özne haline gelmesiyle birlikte sanatçı ile eseri arasındaki ilişkide ortaya çıkan yabancılaşma sorununu incelemektedir. Aynı zamanda bu yabancılaşmanın, sanatçının yaratım süreci sırasında yaşadığı bilişsel ve sinirsel katılımla olan bağlantısını da ele almaktadır.
Telif Hakkı (c) 2025 Mahmut Özer, Matjaz Perc https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Üsküp Uçbeyi İshak Bey’in Şeceresi ve Üsküp Ucunun Dönüşümü
1392 senesinde fethedilen Üsküp’ün uçbeyleri Paşa Yiğit Mehmed Bey ve halefi Hacı İshak Bey arasındaki akrabalık ilişkisi hakkında günümüze kadar birçok iddia ortaya atılmış; genel kabullerin haricinde hiçbir iddia ise tam olarak kanıtlanamamıştır. Bu makale ortaya atılan iddiaları incelerken, günümüze kadar göz ardı edilen bir başka iddiayı da gündeme getirmekte; böylece Paşa Yiğit Bey, İshak Bey hatta Mora akıncıları reisi Turahan Bey’in köklerine dair birçok bilinmeyeni gün yüzüne çıkarmaktadır. Salt nesep meselesine odaklanmayan makale, uçbeylerinin içinde yetiştiği kültür ortamını anlamaya çalışarak Anadolu Türk kültürüne dair birçok öğenin Balkanlar’a yerleşmesine dair ipuçları sunmakta böylece Üsküp şehri tarihinin yeniden yazımının önünü açmaktadır.
Telif Hakkı (c) 2026 Eren Atala Eriş https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Gönüllü ya da Görevli Sosyal Hizmet Uzmanlarının Kahramanmaraş Merkezli Depremlerden Edindikleri Deneyimlerin İncelenmesi
Bu çalışma, Kahramanmaraş’ta meydana gelen 7.7 ve 7.6 büyüklüğündeki yıkıcı depremlerin ardından gönüllü olarak ya da görevlendirilerek destek sunan sosyal hizmet uzmanlarının deneyimlerini incelemektedir. Depremler, on ilde büyük can ve mal kaybına yol açmış; sosyal hizmet uzmanları ise psikososyal destek sağlama konusunda önemli roller üstlenmiştir. Çalışma, uzmanların afete verdikleri duygusal tepkilere, afet bölgesine gitme motivasyonlarına, karşılaştıkları zorluklara, başa çıkma stratejilerine ve üstlendikleri rollere odaklanmaktadır. Fenomenolojik yaklaşım kullanılan bu niteliksel araştırmada, kamu kurumları ve sivil toplum kuruluşlarında görev yapan 20 sosyal hizmet uzmanı, kartopu örnekleme yöntemiyle seçilmiştir. Veriler derinlemesine görüşmelerle toplanmış ve nitel veri analiz yazılımı ile analiz edilmiştir. Bulgular, sosyal hizmet uzmanlarının afet bölgesinde ciddi yıkımlarla ve duygusal zorluklarla karşılaştığını ortaya koymaktadır. Bu çalışma, afetlerde sosyal hizmet uzmanlarının rollerine dair anlayışı derinleştirmeyi ve gelecekteki krizlere hazırlık konusunda katkı sunmayı amaçlamaktadır. Ayrıca, politika yapıcılar için afet yönetimi ve acil müdahalelerin iyileştirilmesine yönelik değerli bilgiler sağlamayı hedeflemektedir.
Telif Hakkı (c) 2026 Satı Gül Kapısız- Aybüke Büyükkağnıcı- Elif Nida Şener- Fatma Özlem Yüzbaşıoğlu- Ezgi Arslan Özdemir https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Yoldaş Türlerin Kent Hakkı: Türkiye’de Sokak Hayvanlarına Yönelik Biyopolitik Müdahale
Bu çalışma, Türkiye’de sokak köpeklerine yönelik söylem ve politikaların tarihsel dönüşümünü “kent hakkı” çerçevesinde ele alarak analiz etmektedir. Özellikle son yıllarda köpeklerin güvenlik riski olarak sunulması ve kent dışına itilmesi, onların birer “güvenlikleştirme nesnesi” haline getirilmesini gündeme getirmiştir. Araştırma, insan dışı türlerin de kent hakkına sahip olabileceği fikrini savunarak Haraway’in “yoldaş türler”, Lefebvre’in “kent hakkı” ve Foucault’nun “biyopolitika” kavramları etrafında kuramsal bir çerçeve sunar. Medyada ve kamu yönetiminde sıkça rastlanan “köpeğin kentte ne işi var?” sorusuna karşı, bu varlıkların etik, politik ve mekânsal boyutlarıyla kent yaşamının asli bileşenleri olduğu savunulmaktadır. Böylece çalışma, kent hakkı tartışmalarını türler ötesine taşıyarak hem kent hem de insan-hayvan ilişkilerini yeniden düşünmeye çağırmaktadır.
Telif Hakkı (c) 2025 Onur Özkan, Gökberk Uray https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Rusya’nın Ukrayna’ya Saldırısı Sonrası Arktik Konseyi’nin Durumu: Neoliberal Kurumsalcılık çalışıyor mu?
Günümüzde Arktik Konseyi, Kuzey Kutbu ile ilgili konularda birincil forum olarak kabul edilmektedir. Konsey, Arktik ülkelerine ve yerli gruplara iklim değişikliği ve çevrenin korunmasından sürdürülebilir kalkınma ve bilimsel araştırmaya kadar geniş bir yelpazedeki konuları ele alabilecekleri bir platform sağlamaktadır. Arktik Konseyi’nin kuruluşu, uluslararası örgütlerin devletler arasındaki iş birliğini kolaylaştırabileceği fikrine dayanmaktadır. Bu fikrin teorik temelini ise Neoliberal Kurumsalcılık oluşturmaktadır. Konseyin bütün bu iyimserliğine rağmen, Rusya'nın 24 Şubat 2022’de Ukrayna'ya saldırısından sonra başlayan Rusya- Ukrayna Savaşı’ndan en derinden etkilenen kurumlar arasında Arktik Konseyi de bulunmaktadır. Ukrayna'daki savaş sebebiyle yedi Arktik devletinin tamamının Rusya'ya karşı benzeri görülmemiş yaptırımlar uygulaması ve Rusya dönem başkanlığındaki Arktik Konseyi'ni boykot etmesi Arktik Konseyi’nin tarihindeki en büyük meydan okumadır. Rusya ile Arktik iş birliğinin kayda değer değişikliklere uğrayacağı ve Norveç'in başkanlığından sonra Arktik Konsey'in hayatta kalmasının belirsizliğini koruduğu açıktır.
Telif Hakkı (c) 2025 Sıla Turaç Baykara https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Türkiye’de Mevsimlik Tarım Göçüne Katılan 0-6 Yaş Çocukların Durumu
Bu çalışma, Türkiye’de ailelerine eşlik ederek mevsimlik tarım göçüne katılan 0–6 yaş arası çocukların deneyimlerini ve kırılganlıklarını incelemektedir. Karadeniz’in fındık üreten bölgelerinde yürütülen nitel bir vaka çalışmasına dayanan araştırma, hareketli ve güvencesiz yaşam koşullarında yaşayan küçük çocukların karşılaştığı gelişimsel, eğitsel ve sosyal zorluklara odaklanmaktadır. Veriler, göçmen annelerle yapılan görüşmeler, saha gözlemleri ve tarım aracıları ile yerel paydaşlarla yapılan görüşmeler yoluyla toplanmıştır. Bulgular, göçmen tarım bağlamında yaşayan çocukların, sınırlı veya hiç olmayan erken çocukluk eğitimi, kesintiye uğrayan bakım rutinleri, güvensiz çevreler ve düzensiz sağlık hizmetleri gibi örtüşen yoksunluklarla karşı karşıya kaldığını göstermektedir. Anneler, uzun çalışma saatleriyle birlikte çocuk bakımı yapmaya çalışırken yüksek düzeyde stres yaşadıklarını bildirmiştir. Çalışma, kamu politikaları ve yerel hizmetlerin bu çocukların ihtiyaçlarını büyük ölçüde görmezden geldiğini vurgulamaktadır. Ayrıca, tarımsal işgücü bağlamında küçük çocukların haklarını ve gelişimsel ihtiyaçlarını gözeten bağlama duyarlı ve yaşa uygun destek sistemlerinin önemini ortaya koymaktadır.
Telif Hakkı (c) 2025 Tuğba Kontaş Azaklı https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Üniversite Öğrencilerinin Bireysel Afete Direnç Düzeyleri ve İlişkili Faktörler
Çalışma bir üniversitede okuyan öğrencilerin bireysel afete direnç düzeylerinin ve ilişkili faktörlerin belirlenmesi amacıyla gerçekleştirildi. Kesitsel türde olan çalışmaya bir Üniversitede okuyan 400 öğrenci dahil edildi. Verilerin toplanmasında kullanılan anket formunun içeriğinde öğrencilerin bazı tanımlayıcı özelliklerini sorgulayan sorular ve Bireysel Afete Direnç Ölçeği (BADÖ) yer aldı. Verilerin değerlendirilmesinde tanımlayıcı istatistiklerin yanı sıra lineer regresyon analizi kullanıldı. Sonuç olarak bu çalışma, üniversite öğrencilerinin bireysel afete direnç düzeylerinin ortalamanın üzerinde olduğunu gösterdi. Ayrıca düzenli fiziksel aktivite yapanların, afete hazırlık planı hakkında bilgi sahibi olanların ve yaşanılan yerde deprem sonrası buluşma yeri belirleyenlerin bireysel afete dirençlilikleri daha yüksek; tanı konulmuş fiziksel hastalığı olanların bireysel afete dirençlilikleri daha düşüktü. Üniversite öğrencilerinin eğitim müfredatlarına afet eğitimi ile ilgili dersler konulması öğrencilerin bireysel afete dirençliliklerinin artırılmasına katkı sağlayabilir.
Telif Hakkı (c) 2025 Göksel Öztürk, Başak Karayılanoğlu, Dilan Dilay Aygün https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Jan Werner-Müller (2021). Popülizm Nedir?
Literatürde; elit karşıtlığı, homojen halk ve milli irade gibi unsurlar sıklıkla popülizme atfedilmektedir. Bu unsurlar popülizme içkin olmasına karşın kavramın günümüzdeki farklı sosyo-kültürel ve sosyo-ekonomik bağlamlardaki görünümlerini kapsayan bir tanım geliştirilememiştir. Jan-Werner Müller (2021) tarafından kaleme alınan “Popülizm Nedir?” başlıklı eser popülizmi anlama ve tanımlama çabalarına disiplinlerarası bir perspektifle yaklaşarak alternatif bir kavramsal çerçeve sunmaktadır. Müller, popülizmin pratik ve teorik açıdan incelenmesi gerektiğine dikkat çekerek popülizm literatüründe öne çıkan tartışmalara net yanıtlar aramaktadır. Kitapta popülistlerin kim olduğu, hangi söylemlere başvurdukları, iktidar süreçlerinin nasıl geçtiği ve popülizmin mücadele edilmesi gereken bir olgu olup olmadığı gibi konulara odaklanılmaktadır. Müller, popülizmi; müphem bir olgu olarak değerlendiren yaklaşımları eleştirmekte ve popülizmin pratik ve teorik analizler ile bütüncül bir şekilde değerlendirilmesi gerektiğini savunmaktadır. Müller, kitabın son bölümünde ileri sürdüğü “yedi tez” ile popülizme atfedilen özelliklere yeni bir alternatif ileri sürmektedir. 2016’da Was ist Populismus? özgün adıyla yayımlanan kitap, Türkçe literatüre 2017’de İletişim Yayınları tarafından kazandırılmıştır. Müller’in popülizm araştırmalarına konu olan makalelerinden yararlandığı kitap bu yönüyle “derleme” niteliği taşımaktadır. “Giriş: Herkes Popülist Midir?”, “Popülistler Ne Yapar ya da İktidardaki Popülistler?”, “Popülistler ile Nasıl Başa Çıkılır?”, “Sonuç: Popülizm Üzerine Yedi Tez” başlıklı bölümlerden oluşan kitap, 125 sayfadan oluşmaktadır.
Telif Hakkı (c) 2025 Mesut Can Akçay https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Yapay Zeka Destekli Sohbet Botlarının Çevrimiçi Alışveriş Deneyimi ve Yeniden Satın Alma Niyeti Üzerindeki Etkisinde Müşteri Memnuniyetinin Aracılık Rolü
Bu çalışma, yapay zeka destekli sohbet robotlarının çevrimiçi alışveriş deneyimi, müşteri memnuniyeti, yeniden satın alma niyeti üzerindeki etkisini ve müşteri memnuniyetinin bu süreçteki aracılık rolünü incelemektedir. Çevrimiçi alışveriş yapanlardan toplanan veriler, yapay zeka destekli sohbet robotları ile yapılan etkileşimlerin müşteri memnuniyeti üzerindeki etkilerini ve müşteri memnuniyetinin yeniden satın alma niyeti üzerindeki aracılık rolünü araştırmak amacıyla analiz edilmiştir. Çalışmanın örneklemi, çevrimiçi alışveriş yaparken yapay zeka destekli sohbet robotlarını kullanan Türkiye'deki tüketicilerden oluşmaktadır. Hipotezler, Smart PLS 3 istatistiksel yazılımı ile test edilmiştir. Analiz sonuçları, sohbet robotlarının çevrimiçi alışveriş deneyimini olumlu yönde etkilediğini ortaya koymuştur. Ayrıca, çevrimiçi alışveriş deneyimi hem yeniden satın alma niyetini hem de müşteri memnuniyetini olumlu bir şekilde etkilemektedir. Çevrimiçi müşteri memnuniyetinin, çevrimiçi yeniden satın alma niyetini olumlu yönde etkilediği de bulunmuştur. Dahası, çevrimiçi müşteri memnuniyetinin, çevrimiçi alışveriş deneyimi ile çevrimiçi yeniden satın alma niyeti arasındaki olumlu ilişkiyi aracılık ettiği tespit edilmiştir. Benzer şekilde, çevrimiçi alışveriş deneyimi, sohbet robotları ile çevrimiçi yeniden satın alma niyeti ve müşteri memnuniyeti arasındaki olumlu ilişkiyi aracılık eden bir faktör olarak belirlenmiştir.
Telif Hakkı (c) 2025 Mert Aktaş, Yakup Durmaz https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Mağlubiyet, Mağduriyet ve Güç Gösterileri Arasında AKP'nin Ayasofya Kararı
2019 yılında Ayasofya’nın yeniden camiye çevrilmesi kararının AKP rejiminin iktidar konumu ve stratejisi açısından anlamı, önemi ve işlevini tartışan bu çalışma iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, erken cumhuriyet döneminin ulus devletin Batılılaştırılması hedefi, sekülerlik anlayışı, azınlıklara ilişkin mülahazaları ve “makbul vatandaşlık” kavrayışı çerçevesinde Ayasofya’nın müzeleştirilme kararı ve bu karara yönelik özellikle milliyetçi-mukaddesatçı kesimlerden gelen itirazlar ele alınarak bir arka plan kurulacaktır. İkinci bölümde ise, AKP’nin Ayasofya’yı yeniden camiye çevirme kararı tepkisel, sembolik ve duygusal bir yeni ulusal kimlik inşa süreci olarak ele alınırken, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemine geçişle birlikte daha da belirginleşen siyasal otoriteryanizm ile ilişkili güç ve meşruiyet kayıpları bunu besleyen bağlam olarak değerlendirilecektir. Böylece, ayakta kalmaya ve tutunmaya çalışan bir rejimin ulus-devletin kimlik eksenini dönüştürme kurgusu ile kendi hegemonya projesinin siyasal ayağı bağlantılandırılacaktır.
Telif Hakkı (c) 2025 Reyhan Ünal https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Bu görsel, Türkiye’de yerelliğin çoklu ve çatışmalı doğasına temas eder. Gece ile gündüz, köy ile şehir, doğu ile batı arasında uzanan alanlar, bu kompozisyonda sabit sınırlar olarak değil, birbirine yapıştırılmış, sızdıran yüzeyler olarak belirir. Görselin ikiye bölünmüş yapısı, biçimsel olduğu kadar düşünsel bir yarılmayı da açığa çıkarır: yerellik, parçalanmış, yeniden bir araya getirilmiş, tutkal izleri belli olan bir aralıktır. Hayvanlar —horoz ve öküz— folklorik süslemeler değil; güç, çatışma ve direnç temsilleridir. Aralarındaki karşılaşma, ne açık bir kavga ne de uzlaşıdır; yerel olanın içinde barınan çelişkilerin görsel yansımasıdır. Alt bölgedeki Selçuklu geometrileri ise geçmişin tekrar tekrar kurulan yüzeyleri olarak çıkar karşımıza. Bu motifler, simetrik bir düzenden çok, yarım kalmışlık ve yeniden kullanım izleri taşır. Karanlığın içinden süzülen figürler, hem kontrolün hem de belirsizliğin simgeleridir. Kadınlık, burada ailevi kapanmalar, bakım emeği ve bastırılmış belleğin taşıyıcısı olarak katmanlanır. Kadını yerelin tanımlanmasında tam ortaya koyar. Bu sızıntılı yüzeyin yarattığı geçişken aralık, hem zamanın hem mekânın sabitlenemediği, anlamın kesintiye uğradığı bir eşiktir. Kolaj hissi, yerelliğin kendisini de bir tür montaj olarak düşündürür: tutarlı değil, çelişkili; örtüşen değil, çatışan katmanlardan oluşur. Görsel, yerelliği bir bütünlük değil, toplumsal cinsiyetle, hafızayla ve mekânsal yarılmalarla örülmüş bir çatlak olarak sunar.
Telif Hakkı (c) 2025 Gülay Uğur Göksel https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Özel Dosya: Görsel-İşitsel Alanda ‘Yerellikleri’ Yeniden Düşünmek
Telif Hakkı (c) 2025 Ayşegül Kesirli Unur, Nazan Haydari Pakkan https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0