REFLEKTİF Sosyal Bilimler Dergisi (e-ISSN: 2718-0344, ISSN: 2717-9842), 2020 yılında yayın hayatına girmiş hakemli bir dergidir ve yılda üç kez Ekim, Şubat ve Haziran aylarında yayımlanır. Dergimiz küresel olarak akademik alanın daraldığı, sosyal bilimlerin “ikincil” olarak görüldüğü, “gerçek” ötesi tartışmalarının ve bilim karşıtlığının yaygınlaştığı bu dönemde; eleştirel bir bakış açısına sahip çalışmalara yer verecek, kendini daimi olarak “öğrenci” gören tüm araştırmacıların, akademisyenlerin çalışmalarını özgürce kamuoyuyla paylaşacağı bir ortam oluşturmayı hedefliyor. Aslında bilim insanlarının kendisiyle yüzleşmesinin, araştırma sorununun oluşturulmasında ve araştırmalarının yürütülmesindeki sorunlarının ve çözüm tercihlerinin kendisini nasıl dönüştürdüğünü serbestçe paylaşabilmesinin de öğrencilerimize bırakacağımız en önemli miraslardan biri olacağını düşünüyoruz. Reflektif Sosyal Bilimler Dergisi, açık erişim politikasını destekler, dolayısıyla yayınlanan yazıların yazarlar ve okuyucular tarafından paylaşılmasını teşvik eder.
REFLEKTİF Sosyal Bilimler Dergisi'ne yayımlanması için değerlendirilmek üzere gönderilen makaleler, daha önce herhangi bir ortamda yayınlanmamış veya herhangi bir yayın ortamına yayınlanmak üzere gönderilmemiş olmalıdır. Makalelerin yayıma kabul edilmesi durumunda ticari amaç da dahil olmak üzere ve aynı lisansı kullanılmak şartıyla, çalışmanın başka çalışmalarla birleştirilmesi, çalışmanın üzerine yeni bir çalışma yapılması ya da farklı düzenlemeler yapılmasına izin verilir. REFLEKTİF Sosyal Bilimler Dergisi'nde yayınlanan çalışmaların telif hakları yazarına aittir. Yazarlar çalışmalarını çoğaltmak ve yaymakta özgürdür.
Telif Hakkı (c) 2026 Emre Erdoğan https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Göçmen Çocuk Bakıcısı Kimlikleri Sosyal Medyada Nasıl Vücut Buluyor?
Sosyal medya platformları, Türkiye’nin büyüyen göçmen çocuk bakıcısı pazarında reklam, tanıtım ve iletişimin güçlü mecraları haline geldi. Ebeveynler uygun bakıcı bulmak için ajansların sosyal medya hesaplarına başvururken, ajanslar bakıcı adaylarını öne çıkaran paylaşımlarla müşterileri çekmek için rekabet ediyor. Bakıcılar da deneyimlerini paylaşmak üzere kendi çevrimiçi ağlarını oluşturuyor. Bu çalışma, bakıcı kimliklerini içeren paylaşımların çeşitliliğinden yola çıkarak sosyal medyanın değişken kimlik kategorilerinin üretimindeki rolünü inceliyor. Yeni materyalist bir bakışla, bakıcı kimliklerinin dijital performanslarının, baskın normları inşa eden, doğrulayan, yayan veya altüst eden kimlikler üreten dinamik sınır oluşturma pratikleri olduğu savunuluyor. Dijital medya literatüründeki çoğu yaklaşım, kimliğe temsili bir çerçeveden bakarak maddenin rolünü göz ardı ediyor. Bu çalışmada ise Karen Barad’ın posthümanist performativite kavramı benimsenerek ve sosyal medya paylaşımlarından bir seçki ile ajanslar, işverenler ve bakıcılarla yapılan görüşmelerden yararlanılarak, platformları üreten fiziksel düzenlemelerin, görsellerin ve açıklamaların akışkan bakıcı kimliklerinin oluşumunda aktif katılımcılar olduğu gösteriliyor.
Telif Hakkı (c) 2026 Begüm Sena Önal Özmalatyalılar- Gülsüm Baydar https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Metabiliş:Kendini Bilmek, Ötekine Erişmek, Kamusallaşmak
Metabilişsel zekâ, “yürütücü işlevler” piramidinin zirvesinde yer alan; bireyin kendi zihinsel süreçlerini bir nesne gibi karşısına alarak izleme, denetleme ve yönetme yeteneğidir. Bu yetenek, prefrontal korteks aracılığıyla bir “gözlemci benlik” inşa ederek bireyi egonun rasyonelleştirme tuzaklarından ve otopilotundan çıkarır. Bu çalışma, metabiliş kavramını disiplinlerarası bir perspektifle ele almaktadır. Metin boyunca kavramın izleri, Platon ve İbn Sina’nın kadim felsefesinden Jung’un psikolojisine, Dunning-Kruger etkisinin yol açtığı “bilişsel körlükten” Habermas, Sennett ve Arendt’in kamusal alan teorilerine uzanan geniş bir yelpazede sürülmektedir. Çalışmanın temel iddiası, metabilişin sadece bireysel bir zihinsel performans kriteri değil, aynı zamanda demokratik bir kamusallığın inşası için zorunlu bir bilişsel önkoşul olduğudur. Kendi akıllarının sınırlarını ve önyargılarını metabilişsel bir süzgeçten geçirebilen yurttaşlar, narsisizm tuzağından kurtularak ötekini “etik bir eşit” olarak tanıma ve “iletişimsel bir akıl” zemininde buluşma kapasitesine erişebilirler. Bu bağlamda metabiliş, demokrasinin bağışıklık sistemini oluşturan hayati bir “yurttaşlık becerisi” olarak tanımlanabilir. Sonuç olarak, nöroplastisite yoluyla geliştirilebilir bir “zihinsel yazılım” olan metabilişsel zekâ, insanı biyolojik bir makine olmaktan çıkarıp bilinçli bir özneye ve sorumlu bir kamusal aktöre dönüştürür.
Telif Hakkı (c) 2026 Hakan Yılmaz https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Belgesel Fotoğraf ve Terör Deneyimi: Ergun Çağatay Üzerine Bir İnceleme
Bu çalışma, terör eylemlerinin bireysel kimlik üzerindeki dönüştürücü etkisini ve bu etkinin mesleki üretime yansımasını, 1983 Paris Orly Havalimanı saldırısına maruz kalan foto muhabiri Ergun Çağatay'ın deneyimi üzerinden incelemektedir. Çalışmanın amacı, etno-milliyetçi terör saldırısı sonrası yaşanan bireysel deneyim ile kültürel aidiyet arayışı arasındaki ilişkiyi, fotoğrafçının meslek pratiğindeki tematik yönelimler aracılığıyla ele almaktadır. Nitel araştırma metoduyla yapılandırılan çalışma, sosyal kimlik teorisi çerçevesinde betimsel analiz yöntemi ile yürütülmüştür. Araştırmanın verileri doküman analizi ile elde edilmiş, bu kapsamda fotoğrafçının eserleri ile saldırı sonrasında kaleme aldığı yazılar, verdiği röportajlar ve yazılı basında yer alan haberler incelenmiştir. Çalışma sonucunda, saldırı sonrasında fotoğrafçının çalışmalarında Türk kültürel kimliği temasının ve aidiyet vurgusunun belirgin biçimde yoğunlaştığı görülmüş olup, terörizme karşı kültürel üretim ile sembolik bir direnç yaratılabileceği tespit edilmiştir.
Ergun Çağatay, Kimlik, Sosyal Kimlik Teorisi, Belgesel Fotoğraf, ASALA
Telif Hakkı (c) 2026 Banu Coşkun- Ayşegül Özerdem https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Türkiye'de Dış Borçlar Sürdürülebilir mi? Rasyo ve Yapılsa Kırılmalı Birim Kök Analizinden Yeni Kanıtlar
Türkiye’de 2024 yıl sonu itibarıyla brüt dış borç stoku 515,5 milyar ABD doları ile tarihsel zirveye ulaşmıştır. Bu gelişme, dış borç sürdürülebilirliğinin analizini daha önemli hale getirmiştir. Bu çalışmada 1993–2024 dönemi için dış borç sürdürülebilirliği, borç rasyoları ve yapısal kırılmaları dikkate alan birim kök testleriyle incelenmiştir. Bulgular, borç rasyolarının Dünya Bankası ve Uluslararası Para Fonu tarafından belirlenen eşik değerleri aştığını göstermektedir. Birim kök testleri ise dış borç göstergelerinin büyük kısmının uzun dönemde istikrarlı olmadığını ortaya koymaktadır. Yalnızca ihracata dayalı gösterge (DB/İHR) sınırlı bir istikrar sergilemektedir. Genel olarak bulgular, dış borçların sürdürülebilirliğinin zayıf ve kırılgan bir yapı arz ettiğini göstermektedir. Bu çerçevede, borçlanma politikalarının özellikle harcama disiplini temelinde daha ihtiyatlı bir şekilde yürütülmesi gerekmektedir.
Telif Hakkı (c) 2026 Yusuf Yakşi- Bayram Kayantaş https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Duygularla Düşünmek: Türkiye'de Kadın Cinayeti Haberlerine Kronik Tanıklığın Otoetnografisi
Otobiyografinin bir çeşidi olarak değerlendirilen otoetnografi, araştırmacının kendi deneyimlerine odaklanarak bu deneyimleri etkileyen sosyal ve kültürel anlayışı değerlendirmeye açmasıdır. Bu çalışma, Türkiye'de kadın cinayetlerine kronik tanıklığı, kişisel yaşamışlığım (auto) aracılığıyla sosyal ve kültürel (ethno) anlamda açıklamak ve çözümlemek (graphy) amacıyla acı, öfke ve korku duyguları ile feminist bilinç oluşumu üzerine otoetnografik bir anlatıdır. Bu çalışma, on beş yaşında Özgecan Aslan cinayetine tanıklık ettiğim andan lisans dönemimde 2000'den fazla kadın cinayeti haberini veri olarak işlediğim döneme uzanan yaşadıklarımı kadın cinayeti haberlerine maruziyetimi sosyal ve kültürel olarak anlama ve açıklamayı ve bugünün diliyle yeniden değerlendirmeyi amaçlıyor. Kadın cinayeti haberlerine tanıklık sonrası süreçte yaşanılanları benim hikayem üzerinden anlatarak Türkiye'de buna her gün tanıklık eden kadınlar olarak kolektif bir deneyimin bir parçası olabileceğine inanıyorum. Bu tanıklığı Sara Ahmed’in (2014) duyguların kültürel politikası adlı eserinde işlediği duyguların analizi çerçevesinde ele alıyorum.
Telif Hakkı (c) 2026 Sıla Demirci https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Telif Hakkı (c) 2026 Lale Duruiz- Pamela Mordecai https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
FORUM: İklim Değişikliğine Multidisipliner Yaklaşımlar
Telif Hakkı (c) 2026 Çağdaş Dedeoğlu- Gündoğan İbrişim- Eda Acara- Emrah Çoraman- Ethemcan Turhan- Ümit Şahin- Zeynep Kadirbeyoğlu https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Telif Hakkı (c) 2026 Eda Acara- Ümit Şahin https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Modern Tarihçilikte Kritik (Tenkit) Kavram ve Pratiğinin Ortaya Çıkışı
Bu makale, tarih disiplininin tarihine odaklanır ve tarihsel bilgi üretiminin 19. yüzyıldan önceki biçimlerinden farklılaşmasında belirleyici rol oynayan kritik (tenkit) kavram ve pratiğinin ortaya çıkış ve gelişim süreçlerinin izini sürer. Tarihçilerin kullandıkları kaynak, belge ve anlatılara kategorik olarak eleştirel perspektifle yaklaşmaları gerektiğini vazeden bu kavram ve pratik, köklerini erken modern dönemde birbiriyle kesişen bir dizi ilmî alan ve uğraştan almış ve 19. yüzyılın ilk yarısında Barthold Georg Niebuhr ve Leopold von Ranke gibi isimler tarafından yeni tarih disiplininin kurucu öğesi olarak sistematize edilmiştir. Tarihsel çalışmaların birincil kaynaklar temelinde inşa edilmesi de dâhil olmak üzere, akademik tarihçiliğin birçok prensibinin formülasyonuna zemin hazırlayan bu kurucu öğeye odaklanarak makale, kritik/tenkit kavram ve pratiğinin tarih disiplinindeki merkezî ancak ihmal edilmiş konumunu açığa çıkarmayı amaçlar.
Telif Hakkı (c) 2026 Erdem Sönmez https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Zihinsel Yetersizliği Olan Bireye Sahip Ailelerin Dışlanma Pratikleri ve Mücadele Biçimleri
Bu çalışmada, zihinsel engelli bireye sahip olan ailelerin maruz kaldığı toplumsal dışlanma pratikleri sosyolojik açıdan analiz edilmektedir. Çalışma, söz konusu ailelerin karşılaştığı dışlayıcı tutumların ve bu tutumların işleyiş mekanizmalarının anlaşılmasına katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Araştırma kapsamında, ailelerin yaşadığı dışlanma deneyimlerinin yanı sıra bu süreçle başa çıkma biçimleri de incelenmiştir. Nitel araştırma yönteminin benimsendiği çalışmada, veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış görüşme tekniği kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu, Bitlis ilinde yaşayan zihinsel engelli bireye sahip 17 aile oluşturmuştur. Elde edilen veriler tematik analiz tekniğiyle değerlendirilmiştir. Bulgular, ailelerin büyük çoğunluğunun toplumsal yaşamda dışlanmaya maruz kaldığını, sosyal ilişkilerinde kopmalar yaşadığını ve etiketlendiğini göstermektedir. Bununla birlikte, bazı ailelerin dini inançlar, kadere bağlama ve dayanışma ilişkileri yoluyla dışlanmayla başa çıkmaya çalıştığı tespit edilmiştir.
Telif Hakkı (c) 2026 İbrahim Alpdoğan- Celal İnce https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Erik Swyngedouw’da İklim Krizi ve Politik Olanın Merkezileşmesi
Bu makale, çevrenin felsefi bir tartışma alanı olarak nasıl konumlandığını haklar temelli bir anlayış ile belirlerken aynı zamanda Erik Swyngedouw’un iklim değişimine yönelik güncel politikaları “iklim popülizmi” kavramı çerçevesinde ele alışını felsefe ile kurduğu diyalog üzerinden açıklamayı amaçlamaktadır. Swyngedouw 1960’lı yıllarda felsefi düşünceye hak mücadeleleriyle yerleşen “politik olan” kavramını çalışmalarının merkezine yerleştirir. Bu kavramı, iklim değişikliğine ilişkin politikaları çözümlemek için kuramsal bir zemin olarak kullanır. Bu zeminde politika ve politik olgulara yönelik analizlerinde Jacques Rancière, Slavoj Žižek ve Jacques Lacan gibi düşünürlerin görüşlerinden teorik arabulucular olarak yararlanır. Böylece Swyngedouw krize yönelik mevcut politikaların apolitikleştirici ve teknokratik karakterlerini eleştirel bir biçimde tartışır. Ayrıca bu makale, Swyngedouw’un felsefi yaklaşımını daha derinlikli biçimde kavrayabilmek için, Claude Lefort’un demokrasi, politik olan ve iktidar kavramlarını da inceleyecektir. Sonuç olarak, makalenin amacı Swyngedouw’un iklim popülizmi eleştirisinde sorunun tespitine yönelik felsefi yaklaşımında çözüm önerisi olarak politik olanın merkezileştirilmesini önermesi düşüncesini açıklamaktır.
politik olan, iklim krizi, çevre hakkı, politika, iklim popülizmi.
Telif Hakkı (c) 2026 Eylem Yolsal Murteza https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Üniversite Kütüphanelerinde Yapay Zeka Kullanımı: Deneyimler ve Zorluklar
Yapay Zeka (YZ) araç ve uygulamalarına yönelik çalışmaların artmasıyla birlikte Anadolu Üniversite Kütüphaneleri Konsorsiyumu (ANKOS), üniversite kütüphanelerinde YZ kullanımını izlemek ve farkındalık oluşturmak amacıyla Mayıs 2024’te YZ Araştırma Grubunu kurmuştur. Grup, Türkiye’den 111 üniversite kütüphane yöneticisinin katıldığı bir araştırma gerçekleştirilmiştir. Bu araştırmadaki anketin 7. sorusu üniversite kütüphanelerinde hangi YZ teknolojilerinin kullanıldığını belirlemeye etmeye yöneliktir. 111 üniversite kütüphane yöneticisinin yanıtları doğrultusunda, kütüphanelerinde 6 ve üzeri YZ aracı kullanan 11 üniversite kütüphanesi belirlenmiş olup, çalışmanın evrenini bu kütüphaneler oluşturmaktadır Bu çalışmada, üniversite kütüphanelerinin YZ araç ve uygulamalarını kullanırken karşılaştıkları temel sorunları belirlemek, araştırmanın evrenini oluşturan kütüphane yöneticilerinin bu konudaki deneyimlerini anlamak ve çözüm önerilerini ortaya koymak amaçlanmıştır. Yarı yapılandırılmış görüşme tekniğinin kullanıldığı çalışmada, YZ’nin yaygınlaştığını; kurumsal abonelik yerine bireysel abonelik, kütüphaneler ile YZ araçlarının üreticileri arasındaki iletişim, ödeme yöntemleri, kullanıcı verilerinin gizliliği, yetkin personel eksikliği, teknik altyapı ve erişilen bilgilerin niteliği gibi alanlarda rehberliğe ihtiyaç duyulduğu ortaya konmuştur. Ayrıca, kütüphanelerin YZ teknolojilerini daha etkin biçimde kullanabilmesi için karşılaştıkları zorluklara yönelik çözüm önerileri de sunulmuştur.
Telif Hakkı (c) 2026 Ece Helvacıoğlu- Sami Çuhadar- Çağatay Gezer- Selma Mert- Aysel Doğru https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Sorumluluğu Olmayan Bir Fail Olarak Yapay Zekânın Epistemik Krizi
Bu çalışma, üretken yapay zekâ ve büyük dil modellerinin (LLM) giderek artan kullanımının yalnızca teknik, etik ya da yönetişimle ilgili sorunlar doğurmadığını; daha derin ve yapısal bir epistemik krize işaret ettiğini ileri sürmektedir. Başlangıçta yapay zekâya atfedilen riskler çoğunlukla veri güvenliği, yanlılık ve halüsinasyon gibi başlıklarda ele alınmış olsa da, bu sorunların tekil arızalar değil, yapay zekânın bilgi üretme biçiminden kaynaklanan yapısal sonuçlar olduğu vurgulanmaktadır. LLM’ler insanın bilişsel süreçlerini taklit ederek akıcı ve ikna edici çıktılar üretebilse de bu çıktılar, anlam, niyet, nedensellik ve sorumluluk gibi insani bilişsel süreçlerden bağımsız olarak ortaya çıkmaktadır. Bu nedenle çalışmada, yapay zekânın insan bilişsel süreçlerini taklit eden ancak bu süreçlerin taşıdığı epistemik ve ahlaki yükleri üstlenmeyen bir mimariye sahip olduğunun altı çizilmektedir. Bu durum, yapay zekânın başarılı biçimde eyleyebilen bir fail gibi işlev görmesine rağmen, epistemik bir özne olarak değerlendirilememesi gerektiğine işaret etmektedir. Bu nedenle yanlılıkların yeniden üretilmesi, uydurma içeriklerin ortaya çıkması ve ahlaki açıdan sorunlu kararlara yüksek uyum gösterilmesi, bu mimarinin doğal ve kaçınılmaz çıktıları olarak ele alınmalıdır. Dolayısıyla sorun, modellerin doğruluk oranlarından ya da performans seviyelerinden ziyade, cevapların hangi süreçlerle üretildiğiyle ilişkilidir. Çalışma ayrıca, üretken yapay zekânın insan–makine ilişkisini nasıl dönüştürdüğünü ve bilişsel yükün giderek makineye devredilmesinin eleştirel düşünme, hafıza, sabır ve bağımsız problem çözme becerileri üzerindeki etkilerini de bu bağlamda tartışmaktadır. Mevcut bulgular, bu araçların insanı desteklemekten ziyade, insanın yargı üretme süreçlerinde pasifleşmesine yol açabilecek bir bağımlılık ilişkisi doğurduğunu göstermektedir. Sonuç olarak makale, yapay zekâ bağlamında yaşanan krizin esasen teknik bir yetersizlikten değil, sorumluluğu olmayan sistemlerin insan yerine ikame edilmesinden kaynaklanan epistemik bir kırılma olduğunu savunmakta; çözümün daha gelişmiş modellerden ziyade insan yargısını, sorumluluğunu ve karar süreçlerini koruyacak sınırların yeniden düşünülmesinde yattığını ileri sürmektedir.
Telif Hakkı (c) 2026 Mahmut Özer https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Yerinden Edilmiş Çocukluklar: Freire’nin Pedagojik Çerçevesine Göre İklim Adaleti ve Eğitim
Bu çalışma, iklim adaleti söylemlerinin çocukluk, göç ve eğitim kesişiminde nasıl kurulduğunu kavramsal eleştiri yaklaşımıyla incelemektedir. UNICEF (2023), UNESCO (2022), UNHCR (2024) ve IPCC (2023) gibi küresel politika belgeleri üzerinden yapılan çözümleme, üç tema ortaya koyar: (1) Adalet kavramının teknik ve yönetsel bir dile indirgenerek eşitsizliklerin üzerini örtmesi; (2) Çocukların, özellikle yerinden edilmişlerin, temsil edilmesine karşın karar süreçlerinde sessiz bırakılması; (3) Eğitim söylemlerinde “uyum” ve “dayanıklılık” vurgusunun dönüşüm potansiyelini sınırlandırması. Freireci pedagoji çerçevesindeki bu araştırma çocukların yalnızca korunacak kırılgan özneler değil, dünyayı dönüştürme kapasitesine sahip etik ve politik varlıklar olduğunu savunmaktadır. Böylece, iklim eğitiminin bilgi aktarımını aşarak çocukların söz, katılım ve eylem haklarını merkeze alması gerektiği vurgulamaktadır.
Telif Hakkı (c) 2026 Ayşe DURAN YILMAZ https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Anne Olma Sürecinde Beş Dakikalık Konuşma Örneklerinin Tematik Analizi
Bu çalışma, ilk kez anne olan ve doğum sonrası psikolojik olarak zorlanan kadınların (N = 16) ebeveynliğe ilişkin beklenti ve deneyimlerini boylamsal olarak incelemektedir. Beş Dakikalık Konuşma Örnekleri gebelik ve doğum sonrası dönemlerde toplanmış ve tematik olarak analiz edilmiştir. Analizler üç temel temayı ortaya çıkarmıştır: (1) Çoğu anne, bu rolü inşa ederken zengin, yoğun ve ikircikli duygular yaşamakta; öte yandan bazıları bebeğin onların duygu durumunu hissettiği varsayımıyla sürekli iyi hissetmeleri gerektiğine inanmaktaydılar. (2) Kimi anneler çocuksuz, ‘özgür’ yaşamını özlemekte, diğerleri ise bu yeni rolü güçlü ve tamamlanmış hissederek kucaklamaktaydılar. (3) Ebeveynlik temsilleri, ‘yoğun annelik’ ideolojisinin baskısı ve birbiriyle ve kadınların sezgileriyle çelişebilen ‘uzman’ önerilerinin gölgesinde kalmış görünmekteydi. Bulgular, anne ruh sağlığına odaklanan programların, ebeveynlik rolünü inşa eden kadınların öznelliğini merkeze koymasının önemine işaret etmektedir.
Telif Hakkı (c) 2026 Nihal Yeniad https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Kadın, Çevre ve Kalkınma: Çay Üreticisi Kadınların Eşitsizliklere Direnme Stratejileri
6 Şubat 1924’te 407 sayılı kanunla Rize ili ve Borçka ilçesinde fındık, portakal, limon ve mandalinanın yanı sıra çay tarımının yapılması konusunda hükûmete yetki verilmiş; çay tarımı yapılması halinde uygulanacak destek ve teşvik esasları belirtilmiştir. Yazıda kalkınma, refah, kendi kendine yetme gibi ilkeler doğrultusunda 1950’li yıllardan itibaren hem ekolojik hem toplumsal olarak değişen Rize Pazar’ın bir köyünde emek ve toprak üzerinde yaşanan hane içi kaynak mücadeleleri analiz edilecektir. Feminist politik ekoloji yaklaşımından yola çıkılarak, devlet desteğiyle geçimlik üretimden ticari çay tarımına geçiş sürecine eşlik eden hane içi toplumsal cinsiyetli iktidar ilişkileri ve çay üreticisi kadınların bu ilişkilerdeki failliği takip edilecektir. Yaklaşık bir yıl süren etnografik araştırmaya ve 24 çay üreticisiyle yapılan derinlemesine görüşmelere dayanan araştırma sonucunda çay tarımının emek ve mülkiyet alanında toplumsal cinsiyete dayalı eşitsizliklerle var olduğu ve kadın çay üreticilerinin bu eşitsizliklerle “gündelik direniş” çerçevesinde çeşitli yollarla mücadele ettikleri görülmektedir.
Kadın, Toplumsal Cinsiyet, Çay Tarımı, Feminist Politik Ekoloji, Gündelik Direniş.
Telif Hakkı (c) 2026 Ayşenur Emer https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Milliyetçi Duygulanımlar: Doğu Karadeniz’de Şükran ve Fındık Politikaları
Bu makale Doğu Karadeniz’de fındık bahçelerinde yapılmış olan katılımlı gözlem ve enformel görüşmelere dayanarak, “Fındık politikalarının ürettiği şükran milliyetçi bir duygulanım olarak ne tür bir iş yapar” sorusunu cevaplamaya çalışıyor. Fındığın taban fiyatının belirlenmesi ve Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO) tarafından belirli miktarda fındık alımı gibi desteklerle işaret edilen şükranın milliyetçi bir duygulanım olarak normatifliğini “şükretme havasındakiler” ve “şükretme havasında olmayanlara” odaklanarak ortaya koyuyor. Bu anlamda çalışma milliyetçi duygulanımların bulaşıcılığını ve gündelik yaşamı düzenlediğini gözler önüne sermektedir.
Telif Hakkı (c) 2026 Emine Erdogan https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Kırsal Çalışma Psikolojisi Bakış Açısıyla Tarımsal İşgücünde Dönüşüm
Bu çalışma, iklim değişikliğinin Türkiye kırsalında tarımsal işgücü üzerindeki etkilerini kırsal çalışma psikolojisi perspektifinden incelemektedir. Çanakkale’nin Bayramiç ilçesine bağlı dört köyde zeytin, meyvecilik, arıcılık, tarım ve hayvancılık yapan 17 katılımcı ile yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiş, veriler tümevarıma dayalı tematik analizle çözümlenmiştir. Bulgular, kırsalda çalışma ve yaşam deneyimlerinin “kırsalın yerlileri” ve “şehirden kırsala gelenler” olmak üzere iki kültürel eksende toplandığını, bu eksenlerin dayanıklılık, adaptasyon ve dönüşüm süreçleri etrafında örüldüğünü göstermektedir. Kuraklık, gelir istikrarsızlığı, borçluluk, girdi maliyetleri, göç baskısı ve toplumsal cinsiyet eşitsizlikleri katılımcıların psikolojik sağlıklarını tehdit eden başlıca risklerdir; buna karşılık doğayla kurulan bağ, aile içi dayanışma, inanç ve etik temelli üretim pratikleri başlıca koruyucu unsurlardır. Çalışma, adil dönüşüm ve iklim adaleti tartışmalarında kırsal çalışma psikolojisinin hem kırılgan kırsal grupların psikososyal ihtiyaçlarını görünür kılan hem de tarımsal emek odaklı politika tasarımına rehberlik eden açıklayıcı bir çerçeve sunduğunu vurgulamaktadır. Sonuçlar, saha temelli destek ve kırsalda psikolojik sağlık hizmetlerinin gerekliliğine işaret etmektedir.
Telif Hakkı (c) 2026 Prof. Dr. Çiğdem Vatansever- Prof. Dr. İdil Işık- Hamdullah Er- Bilal Şimşek https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Shattered and Rebuilt: How Trauma Transformed My Research in International Relations
This essay recounts a stark, involuntary reinvention of my academic identity following a politically motivated targeting in 2017. Confronted with public accusations and legal scrutiny, my intellectual pursuits in poststructuralist and postcolonial theory became untenable. I detail the subsequent survival-driven shift to empirical, quantitative research. This narrative explores the multifaceted costs—intellectual, personal, and professional—as well as the unexpected gains of this transformation. It serves as a testament to the profound impact of external pressures on academic choices and challenges, offering a rare glimpse into the complex interplay between personal trauma and scholarly evolution within the field of political science.
Telif Hakkı (c) 2026 Ali Balcı https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Orta Çağ Avrupa Loncalarından Modern Sosyal Ekonomiye: Bir Tarihsel Süreklilik Analizi
Orta Çağ Avrupa’sında loncalar, zanaatkâr ve tüccarların mesleki faaliyetleri düzenlemek, ürün kalitesini denetlemek ve mesleki eğitimi sağlamak amacıyla oluşturduğu yapılar olarak öne çıkmaktadır. Bu çalışma, loncaların sadece ekonomik değil, aynı zamanda bilgi paylaşımı, norm oluşturma ve topluluk dayanışması gibi işlevlerini de ele alarak, modern sosyal ekonomi modelleriyle yapısal benzerliklerini incelemektedir. Nitel bir yöntemle yürütülen bu araştırma, tarihsel kaynaklar ve kavramsal literatür doğrultusunda loncaların çıraklık sistemi, mesleki denetim ve güven temelli örgütlenme biçimlerini ele alarak, Orta Çağ’dan günümüze uzanan tarihsel bir sürekliliği analiz etmektedir. Açık kaynak yazılım toplulukları gibi günümüz katılımcı üretim modelleriyle loncalar arasında bazı yapısal benzerlikler gözlemlenmesi, kolektif örgütlenmelerin tarihsel işlevlerinin yeniden değerlendirilmesine olanak tanımaktadır. Bu çerçevede çalışma, ilgili literatüre katkı sağlamayı amaçlamaktadır.
Orta Çağ Avrupa’sı, Lonca Sistemi, Sosyal Ekonomi, Mesleki Örgütlenme, Kurumsal Süreklilik
Telif Hakkı (c) 2026 ÖZLEM GÜL https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Yeşil Gasp, Hukuk ve Direniş: İzmir’de Yenilenebilir Enerji Projeleri
Küresel “Karbonsuzlaşma Uzlaşısı” enerji dönüşümünü hızlandırmaktadır; ancak yenilenebilir enerji kaynaklarının büyük arazi gereksinimleri çevre adaleti kapsamındaki ihtilafları artırmaktadır. Bu durum, “yeşil gasp” ve “yeşil ekstraktivizm” eleştirilerinin artmasına yol açmıştır. Bu makale, Batı Türkiye’deki İzmir ilinde toplulukların mülksüzleştirilmesini incelmektedir. Tarım ve otlatma alanlarına erişimi sınırlayan rüzgar, güneş ve jeotermal enerji projelerine ilişkin ihtilaflara odaklanmaktadır. Sosyo-hukuki çalışmalar yaklaşımıyla yürütülen araştırma, mevzuat ve medya arşivlerinin içerik analizine dayanmaktadır. Hukuki çerçevelerin, “kamu yararı” adına yenilenebilir enerji için arazi tahsisini nasıl mümkün kıldığını incelemektedir. Aynı zamanda etkilenen toplulukların bu değişikliklere karşı hukuki yollarla nasıl örgütlendiğini araştırmaktadır. Makale, Türkiye’nin yenilenebilir enerjideki büyümesinin, mülksüzleştirmeyi kolaylaştıran hukuki yöntemler aracılığıyla ekstraktivist örüntüleri yeniden ürettiğini savunmaktadır. Bununla birlikte, hukuki sistemin yerel topluluklar ve müttefikleri için bu uygulamalara karşı direnme ve meydan okuma konusunda önemli olanaklar sunduğu sonucuna varmaktadır.
Yenilenebilir enerji, mülksüzleştirme, çevre adaleti, yeşil gasp, sosyo-hukuki çalışmalar
Telif Hakkı (c) 2026 Kutay Kutlu https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
William Nordhaus (2013) İklim Kumarı: Isınan Dünyada Risk, Belirsizlik ve İktisat
Telif Hakkı (c) 2026 BURÇİN YAZAR https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Filmlerin iklim değişikliği bilincindeki rolü: Bu hikaye başka yazılabilir miydi?
İklim değişikliği, son yıllarda medya mecralarında farklı anlatı biçimleriyle geniş yer bulmaya başlamıştır. Bu durum, halkın iklim değişikliğini fark etmesini ve anlamasını sağlarken, sorumluların ve sorumlulukların tartışılmasına da imkân tanımaktadır. Görsel kodlar, başlıklar, anlatı biçimleri, seçilen kelimeler, hikâye öncelikleri, kurgu, kadraj ve çerçeveleme gibi unsurlar, izleyicinin iklim krizine dair algısını şekillendirmede önemli rol oynar. Film anlatıları, haberlerin enformasyon verme gücü kadar doğrudan etkili olmasa da, izleyicilerin farkındalığını artırmada ve iklim değişikliği sorununu yorumlamada kritik bir araçtır. Bu çalışma, film anlatılarının kamuoyu oluşturmadaki rolünü ve iklim değişikliğinin filmler aracılığıyla nasıl aktarıldığını çerçeveleme kuramı temelinde analiz etmeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma yöntemi benimsenmiş ve amaçlı örneklem yöntemiyle seçilen filmler ( Soylent Green, The China Syndrome, Nuclear Winter, The Day After Tomorrow, Don’t Look Up, An Inconvenient Truth, Before the Flood, First Reformed, Okja) incelenmiştir. Analizler, nitel içerik analizi ve anlatı çözümlemesi yöntemleriyle gerçekleştirilmiş; öne çıkan temsiller, söylemsel çerçeveler ve çözüm önerileri ele alınmıştır.
Telif Hakkı (c) 2026 Özlem Tuğçe Keleş https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
The American Passport in Turkey: National Citizenship in the Age of Transnationalism
Telif Hakkı (c) 2026 Özgür Özdemir https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Telif Hakkı (c) 2025 Emre Erdoğan https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Bilişsel Esneklik ve Kariyer Uyumu İlişkisinde Gelecek Zaman Perspektifinin Aracı Rolü
Bu araştırmada üniversite öğrencilerinde bilişsel esneklik ve kariyer uyumu arasındaki ilişkide gelecek zaman perspektifinin aracılık rolünün incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın katılımcıları, Türkiye’deki bir devlet üniversitesinde öğrenim gören ve bu çalışmaya gönüllü olarak katılan 535 lisans öğrencisinden oluşmaktadır. Araştırma verileri Bilişsel Esneklik Envanteri, Kariyer Uyum Yetenekleri Ölçeği- Kısa Formu, Gelecek Zaman Perspektifi Ölçeği ve Kişisel Bilgi Formu kullanılarak elde edilmiştir. Çalışmada aracılık rollerini test etmek için Hayes tarafından geliştirilen Process Makro 4.2 programı kullanılmıştır. Araştırma bulgularına göre, bilişsel esneklik ve kariyer uyumu arasındaki ilişkide gelecek zaman perspektifinin fırsatlara odaklanma alt boyutunun orta düzeyde bir aracılık rolüne sahip olduğu gözlenmiştir. Sınırlılıklara odaklanma alt boyutu ise bu ilişkide daha düşük düzeyde bir aracılık işlevine sahiptir. Bu çalışma, gelecek zaman perspektifinin kariyer uyumu üzerindeki dolaylı rolünü ortaya koymasıyla kariyer uyumunun kavramsal açıklamalarına ampirik bir katkı sunmaktadır.
Bilişsel Esneklik, Gelecek Zaman Perspektifi, Kariyer Uyumu, Üniversite Öğrencileri
Telif Hakkı (c) 2026 Burcu Yayman- Asım ÇİVİTCİ https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Yapay Zekâ Nedeniyle Sanatta Oluşan Yaratıcı Yabancılaşma
Yapay zekâ, eğitim, sağlık, sanat, ekonomi, ilaç endüstrisi ve savunma dâhil olmak üzere birçok farklı sektörde faaliyetleri hızla dönüştürmektedir. Özellikle üretken yapay zekâ, metin üretimi, grafik ve video oluşturma ile çok dilli çeviri gibi içerik odaklı alanları yeniden şekillendirmeye başlamıştır. Sanatsal alanlardaki artan rolü ise özellikle dikkat çekicidir. Ancak yapay zekâ yaratıcı süreçlere daha fazla entegre oldukça, çeşitli sorunlar da ortaya çıkmaktadır. Bu sorunlar arasında veri gizliliği, önyargılı ya da hatalı içerik üretimi, uydurma çıktılar (halüsinasyonlar) ve istihdamda yaşanan sarsıntılar yer almaktadır. Aynı zamanda bu sorunların çözümüne yönelik çalışmalar da sürmektedir. Araştırmalar, yapay zekâ araçlarının bilişsel yükü azalttığını, ancak öğrenmeye yönelik aktif katılımı da azaltabileceğini göstermiştir. Bu kopuş, yüzeysel öğrenmeye, çarpıtılmış bellek oluşumuna ve eleştirel düşünmenin zayıflamasına yol açabilir. Bu bağlamda, bu çalışma, yapay zekânın yaratıcı bir özne haline gelmesiyle birlikte sanatçı ile eseri arasındaki ilişkide ortaya çıkan yabancılaşma sorununu incelemektedir. Aynı zamanda bu yabancılaşmanın, sanatçının yaratım süreci sırasında yaşadığı bilişsel ve sinirsel katılımla olan bağlantısını da ele almaktadır.
Telif Hakkı (c) 2025 Mahmut Özer, Matjaz Perc https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Üsküp Uçbeyi İshak Bey’in Şeceresi ve Üsküp Ucunun Dönüşümü
1392 senesinde fethedilen Üsküp’ün uçbeyleri Paşa Yiğit Mehmed Bey ve halefi Hacı İshak Bey arasındaki akrabalık ilişkisi hakkında günümüze kadar birçok iddia ortaya atılmış; genel kabullerin haricinde hiçbir iddia ise tam olarak kanıtlanamamıştır. Bu makale ortaya atılan iddiaları incelerken, günümüze kadar göz ardı edilen bir başka iddiayı da gündeme getirmekte; böylece Paşa Yiğit Bey, İshak Bey hatta Mora akıncıları reisi Turahan Bey’in köklerine dair birçok bilinmeyeni gün yüzüne çıkarmaktadır. Salt nesep meselesine odaklanmayan makale, uçbeylerinin içinde yetiştiği kültür ortamını anlamaya çalışarak Anadolu Türk kültürüne dair birçok öğenin Balkanlar’a yerleşmesine dair ipuçları sunmakta böylece Üsküp şehri tarihinin yeniden yazımının önünü açmaktadır.
Telif Hakkı (c) 2026 Eren Atala Eriş https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0