REFLEKTİF Sosyal Bilimler Dergisi (e-ISSN: 2718-0344, ISSN: 2717-9842), 2020 yılında yayın hayatına girmiş hakemli bir dergidir ve yılda üç kez Ekim, Şubat ve Haziran aylarında yayımlanır. Dergimiz küresel olarak akademik alanın daraldığı, sosyal bilimlerin “ikincil” olarak görüldüğü, “gerçek” ötesi tartışmalarının ve bilim karşıtlığının yaygınlaştığı bu dönemde; eleştirel bir bakış açısına sahip çalışmalara yer verecek, kendini daimi olarak “öğrenci” gören tüm araştırmacıların, akademisyenlerin çalışmalarını özgürce kamuoyuyla paylaşacağı bir ortam oluşturmayı hedefliyor. Aslında bilim insanlarının kendisiyle yüzleşmesinin, araştırma sorununun oluşturulmasında ve araştırmalarının yürütülmesindeki sorunlarının ve çözüm tercihlerinin kendisini nasıl dönüştürdüğünü serbestçe paylaşabilmesinin de öğrencilerimize bırakacağımız en önemli miraslardan biri olacağını düşünüyoruz. Reflektif Sosyal Bilimler Dergisi, açık erişim politikasını destekler, dolayısıyla yayınlanan yazıların yazarlar ve okuyucular tarafından paylaşılmasını teşvik eder.
REFLEKTİF Sosyal Bilimler Dergisi'ne yayımlanması için değerlendirilmek üzere gönderilen makaleler, daha önce herhangi bir ortamda yayınlanmamış veya herhangi bir yayın ortamına yayınlanmak üzere gönderilmemiş olmalıdır. Makalelerin yayıma kabul edilmesi durumunda ticari amaç da dahil olmak üzere ve aynı lisansı kullanılmak şartıyla, çalışmanın başka çalışmalarla birleştirilmesi, çalışmanın üzerine yeni bir çalışma yapılması ya da farklı düzenlemeler yapılmasına izin verilir. REFLEKTİF Sosyal Bilimler Dergisi'nde yayınlanan çalışmaların telif hakları yazarına aittir. Yazarlar çalışmalarını çoğaltmak ve yaymakta özgürdür.
Telif Hakkı (c) 2025 Emre Erdoğan https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Yapay Zekâ Nedeniyle Sanatta Oluşan Yaratıcı Yabancılaşma
Yapay zekâ, eğitim, sağlık, sanat, ekonomi, ilaç endüstrisi ve savunma dâhil olmak üzere birçok farklı sektörde faaliyetleri hızla dönüştürmektedir. Özellikle üretken yapay zekâ, metin üretimi, grafik ve video oluşturma ile çok dilli çeviri gibi içerik odaklı alanları yeniden şekillendirmeye başlamıştır. Sanatsal alanlardaki artan rolü ise özellikle dikkat çekicidir. Ancak yapay zekâ yaratıcı süreçlere daha fazla entegre oldukça, çeşitli sorunlar da ortaya çıkmaktadır. Bu sorunlar arasında veri gizliliği, önyargılı ya da hatalı içerik üretimi, uydurma çıktılar (halüsinasyonlar) ve istihdamda yaşanan sarsıntılar yer almaktadır. Aynı zamanda bu sorunların çözümüne yönelik çalışmalar da sürmektedir. Araştırmalar, yapay zekâ araçlarının bilişsel yükü azalttığını, ancak öğrenmeye yönelik aktif katılımı da azaltabileceğini göstermiştir. Bu kopuş, yüzeysel öğrenmeye, çarpıtılmış bellek oluşumuna ve eleştirel düşünmenin zayıflamasına yol açabilir. Bu bağlamda, bu çalışma, yapay zekânın yaratıcı bir özne haline gelmesiyle birlikte sanatçı ile eseri arasındaki ilişkide ortaya çıkan yabancılaşma sorununu incelemektedir. Aynı zamanda bu yabancılaşmanın, sanatçının yaratım süreci sırasında yaşadığı bilişsel ve sinirsel katılımla olan bağlantısını da ele almaktadır.
Telif Hakkı (c) 2025 Mahmut Özer, Matjaz Perc https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Yoldaş Türlerin Kent Hakkı: Türkiye’de Sokak Hayvanlarına Yönelik Biyopolitik Müdahale
Bu çalışma, Türkiye’de sokak köpeklerine yönelik söylem ve politikaların tarihsel dönüşümünü “kent hakkı” çerçevesinde ele alarak analiz etmektedir. Özellikle son yıllarda köpeklerin güvenlik riski olarak sunulması ve kent dışına itilmesi, onların birer “güvenlikleştirme nesnesi” haline getirilmesini gündeme getirmiştir. Araştırma, insan dışı türlerin de kent hakkına sahip olabileceği fikrini savunarak Haraway’in “yoldaş türler”, Lefebvre’in “kent hakkı” ve Foucault’nun “biyopolitika” kavramları etrafında kuramsal bir çerçeve sunar. Medyada ve kamu yönetiminde sıkça rastlanan “köpeğin kentte ne işi var?” sorusuna karşı, bu varlıkların etik, politik ve mekânsal boyutlarıyla kent yaşamının asli bileşenleri olduğu savunulmaktadır. Böylece çalışma, kent hakkı tartışmalarını türler ötesine taşıyarak hem kent hem de insan-hayvan ilişkilerini yeniden düşünmeye çağırmaktadır.
Telif Hakkı (c) 2025 Onur Özkan, Gökberk Uray https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Rusya’nın Ukrayna’ya Saldırısı Sonrası Arktik Konseyi’nin Durumu: Neoliberal Kurumsalcılık çalışıyor mu?
Günümüzde Arktik Konseyi, Kuzey Kutbu ile ilgili konularda birincil forum olarak kabul edilmektedir. Konsey, Arktik ülkelerine ve yerli gruplara iklim değişikliği ve çevrenin korunmasından sürdürülebilir kalkınma ve bilimsel araştırmaya kadar geniş bir yelpazedeki konuları ele alabilecekleri bir platform sağlamaktadır. Arktik Konseyi’nin kuruluşu, uluslararası örgütlerin devletler arasındaki iş birliğini kolaylaştırabileceği fikrine dayanmaktadır. Bu fikrin teorik temelini ise Neoliberal Kurumsalcılık oluşturmaktadır. Konseyin bütün bu iyimserliğine rağmen, Rusya'nın 24 Şubat 2022’de Ukrayna'ya saldırısından sonra başlayan Rusya- Ukrayna Savaşı’ndan en derinden etkilenen kurumlar arasında Arktik Konseyi de bulunmaktadır. Ukrayna'daki savaş sebebiyle yedi Arktik devletinin tamamının Rusya'ya karşı benzeri görülmemiş yaptırımlar uygulaması ve Rusya dönem başkanlığındaki Arktik Konseyi'ni boykot etmesi Arktik Konseyi’nin tarihindeki en büyük meydan okumadır. Rusya ile Arktik iş birliğinin kayda değer değişikliklere uğrayacağı ve Norveç'in başkanlığından sonra Arktik Konsey'in hayatta kalmasının belirsizliğini koruduğu açıktır.
Telif Hakkı (c) 2025 Sıla Turaç Baykara https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Türkiye’de Mevsimlik Tarım Göçüne Katılan 0-6 Yaş Çocukların Durumu
Bu çalışma, Türkiye’de ailelerine eşlik ederek mevsimlik tarım göçüne katılan 0–6 yaş arası çocukların deneyimlerini ve kırılganlıklarını incelemektedir. Karadeniz’in fındık üreten bölgelerinde yürütülen nitel bir vaka çalışmasına dayanan araştırma, hareketli ve güvencesiz yaşam koşullarında yaşayan küçük çocukların karşılaştığı gelişimsel, eğitsel ve sosyal zorluklara odaklanmaktadır. Veriler, göçmen annelerle yapılan görüşmeler, saha gözlemleri ve tarım aracıları ile yerel paydaşlarla yapılan görüşmeler yoluyla toplanmıştır. Bulgular, göçmen tarım bağlamında yaşayan çocukların, sınırlı veya hiç olmayan erken çocukluk eğitimi, kesintiye uğrayan bakım rutinleri, güvensiz çevreler ve düzensiz sağlık hizmetleri gibi örtüşen yoksunluklarla karşı karşıya kaldığını göstermektedir. Anneler, uzun çalışma saatleriyle birlikte çocuk bakımı yapmaya çalışırken yüksek düzeyde stres yaşadıklarını bildirmiştir. Çalışma, kamu politikaları ve yerel hizmetlerin bu çocukların ihtiyaçlarını büyük ölçüde görmezden geldiğini vurgulamaktadır. Ayrıca, tarımsal işgücü bağlamında küçük çocukların haklarını ve gelişimsel ihtiyaçlarını gözeten bağlama duyarlı ve yaşa uygun destek sistemlerinin önemini ortaya koymaktadır.
Telif Hakkı (c) 2025 Tuğba Kontaş Azaklı https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Üniversite Öğrencilerinin Bireysel Afete Direnç Düzeyleri ve İlişkili Faktörler
Çalışma bir üniversitede okuyan öğrencilerin bireysel afete direnç düzeylerinin ve ilişkili faktörlerin belirlenmesi amacıyla gerçekleştirildi. Kesitsel türde olan çalışmaya bir Üniversitede okuyan 400 öğrenci dahil edildi. Verilerin toplanmasında kullanılan anket formunun içeriğinde öğrencilerin bazı tanımlayıcı özelliklerini sorgulayan sorular ve Bireysel Afete Direnç Ölçeği (BADÖ) yer aldı. Verilerin değerlendirilmesinde tanımlayıcı istatistiklerin yanı sıra lineer regresyon analizi kullanıldı. Sonuç olarak bu çalışma, üniversite öğrencilerinin bireysel afete direnç düzeylerinin ortalamanın üzerinde olduğunu gösterdi. Ayrıca düzenli fiziksel aktivite yapanların, afete hazırlık planı hakkında bilgi sahibi olanların ve yaşanılan yerde deprem sonrası buluşma yeri belirleyenlerin bireysel afete dirençlilikleri daha yüksek; tanı konulmuş fiziksel hastalığı olanların bireysel afete dirençlilikleri daha düşüktü. Üniversite öğrencilerinin eğitim müfredatlarına afet eğitimi ile ilgili dersler konulması öğrencilerin bireysel afete dirençliliklerinin artırılmasına katkı sağlayabilir.
Telif Hakkı (c) 2025 Göksel Öztürk, Başak Karayılanoğlu, Dilan Dilay Aygün https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Jan Werner-Müller (2021). Popülizm Nedir?
Literatürde; elit karşıtlığı, homojen halk ve milli irade gibi unsurlar sıklıkla popülizme atfedilmektedir. Bu unsurlar popülizme içkin olmasına karşın kavramın günümüzdeki farklı sosyo-kültürel ve sosyo-ekonomik bağlamlardaki görünümlerini kapsayan bir tanım geliştirilememiştir. Jan-Werner Müller (2021) tarafından kaleme alınan “Popülizm Nedir?” başlıklı eser popülizmi anlama ve tanımlama çabalarına disiplinlerarası bir perspektifle yaklaşarak alternatif bir kavramsal çerçeve sunmaktadır. Müller, popülizmin pratik ve teorik açıdan incelenmesi gerektiğine dikkat çekerek popülizm literatüründe öne çıkan tartışmalara net yanıtlar aramaktadır. Kitapta popülistlerin kim olduğu, hangi söylemlere başvurdukları, iktidar süreçlerinin nasıl geçtiği ve popülizmin mücadele edilmesi gereken bir olgu olup olmadığı gibi konulara odaklanılmaktadır. Müller, popülizmi; müphem bir olgu olarak değerlendiren yaklaşımları eleştirmekte ve popülizmin pratik ve teorik analizler ile bütüncül bir şekilde değerlendirilmesi gerektiğini savunmaktadır. Müller, kitabın son bölümünde ileri sürdüğü “yedi tez” ile popülizme atfedilen özelliklere yeni bir alternatif ileri sürmektedir. 2016’da Was ist Populismus? özgün adıyla yayımlanan kitap, Türkçe literatüre 2017’de İletişim Yayınları tarafından kazandırılmıştır. Müller’in popülizm araştırmalarına konu olan makalelerinden yararlandığı kitap bu yönüyle “derleme” niteliği taşımaktadır. “Giriş: Herkes Popülist Midir?”, “Popülistler Ne Yapar ya da İktidardaki Popülistler?”, “Popülistler ile Nasıl Başa Çıkılır?”, “Sonuç: Popülizm Üzerine Yedi Tez” başlıklı bölümlerden oluşan kitap, 125 sayfadan oluşmaktadır.
Telif Hakkı (c) 2025 Mesut Can Akçay https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Yapay Zeka Destekli Sohbet Botlarının Çevrimiçi Alışveriş Deneyimi ve Yeniden Satın Alma Niyeti Üzerindeki Etkisinde Müşteri Memnuniyetinin Aracılık Rolü
Bu çalışma, yapay zeka destekli sohbet robotlarının çevrimiçi alışveriş deneyimi, müşteri memnuniyeti, yeniden satın alma niyeti üzerindeki etkisini ve müşteri memnuniyetinin bu süreçteki aracılık rolünü incelemektedir. Çevrimiçi alışveriş yapanlardan toplanan veriler, yapay zeka destekli sohbet robotları ile yapılan etkileşimlerin müşteri memnuniyeti üzerindeki etkilerini ve müşteri memnuniyetinin yeniden satın alma niyeti üzerindeki aracılık rolünü araştırmak amacıyla analiz edilmiştir. Çalışmanın örneklemi, çevrimiçi alışveriş yaparken yapay zeka destekli sohbet robotlarını kullanan Türkiye'deki tüketicilerden oluşmaktadır. Hipotezler, Smart PLS 3 istatistiksel yazılımı ile test edilmiştir. Analiz sonuçları, sohbet robotlarının çevrimiçi alışveriş deneyimini olumlu yönde etkilediğini ortaya koymuştur. Ayrıca, çevrimiçi alışveriş deneyimi hem yeniden satın alma niyetini hem de müşteri memnuniyetini olumlu bir şekilde etkilemektedir. Çevrimiçi müşteri memnuniyetinin, çevrimiçi yeniden satın alma niyetini olumlu yönde etkilediği de bulunmuştur. Dahası, çevrimiçi müşteri memnuniyetinin, çevrimiçi alışveriş deneyimi ile çevrimiçi yeniden satın alma niyeti arasındaki olumlu ilişkiyi aracılık ettiği tespit edilmiştir. Benzer şekilde, çevrimiçi alışveriş deneyimi, sohbet robotları ile çevrimiçi yeniden satın alma niyeti ve müşteri memnuniyeti arasındaki olumlu ilişkiyi aracılık eden bir faktör olarak belirlenmiştir.
Telif Hakkı (c) 2025 Mert Aktaş, Yakup Durmaz https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Mağlubiyet, Mağduriyet ve Güç Gösterileri Arasında AKP'nin Ayasofya Kararı
2019 yılında Ayasofya’nın yeniden camiye çevrilmesi kararının AKP rejiminin iktidar konumu ve stratejisi açısından anlamı, önemi ve işlevini tartışan bu çalışma iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, erken cumhuriyet döneminin ulus devletin Batılılaştırılması hedefi, sekülerlik anlayışı, azınlıklara ilişkin mülahazaları ve “makbul vatandaşlık” kavrayışı çerçevesinde Ayasofya’nın müzeleştirilme kararı ve bu karara yönelik özellikle milliyetçi-mukaddesatçı kesimlerden gelen itirazlar ele alınarak bir arka plan kurulacaktır. İkinci bölümde ise, AKP’nin Ayasofya’yı yeniden camiye çevirme kararı tepkisel, sembolik ve duygusal bir yeni ulusal kimlik inşa süreci olarak ele alınırken, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemine geçişle birlikte daha da belirginleşen siyasal otoriteryanizm ile ilişkili güç ve meşruiyet kayıpları bunu besleyen bağlam olarak değerlendirilecektir. Böylece, ayakta kalmaya ve tutunmaya çalışan bir rejimin ulus-devletin kimlik eksenini dönüştürme kurgusu ile kendi hegemonya projesinin siyasal ayağı bağlantılandırılacaktır.
Telif Hakkı (c) 2025 Reyhan Ünal https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Bu görsel, Türkiye’de yerelliğin çoklu ve çatışmalı doğasına temas eder. Gece ile gündüz, köy ile şehir, doğu ile batı arasında uzanan alanlar, bu kompozisyonda sabit sınırlar olarak değil, birbirine yapıştırılmış, sızdıran yüzeyler olarak belirir. Görselin ikiye bölünmüş yapısı, biçimsel olduğu kadar düşünsel bir yarılmayı da açığa çıkarır: yerellik, parçalanmış, yeniden bir araya getirilmiş, tutkal izleri belli olan bir aralıktır. Hayvanlar —horoz ve öküz— folklorik süslemeler değil; güç, çatışma ve direnç temsilleridir. Aralarındaki karşılaşma, ne açık bir kavga ne de uzlaşıdır; yerel olanın içinde barınan çelişkilerin görsel yansımasıdır. Alt bölgedeki Selçuklu geometrileri ise geçmişin tekrar tekrar kurulan yüzeyleri olarak çıkar karşımıza. Bu motifler, simetrik bir düzenden çok, yarım kalmışlık ve yeniden kullanım izleri taşır. Karanlığın içinden süzülen figürler, hem kontrolün hem de belirsizliğin simgeleridir. Kadınlık, burada ailevi kapanmalar, bakım emeği ve bastırılmış belleğin taşıyıcısı olarak katmanlanır. Kadını yerelin tanımlanmasında tam ortaya koyar. Bu sızıntılı yüzeyin yarattığı geçişken aralık, hem zamanın hem mekânın sabitlenemediği, anlamın kesintiye uğradığı bir eşiktir. Kolaj hissi, yerelliğin kendisini de bir tür montaj olarak düşündürür: tutarlı değil, çelişkili; örtüşen değil, çatışan katmanlardan oluşur. Görsel, yerelliği bir bütünlük değil, toplumsal cinsiyetle, hafızayla ve mekânsal yarılmalarla örülmüş bir çatlak olarak sunar.
Telif Hakkı (c) 2025 Gülay Uğur Göksel https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Özel Dosya: Görsel-İşitsel Alanda ‘Yerellikleri’ Yeniden Düşünmek
Telif Hakkı (c) 2025 Ayşegül Kesirli Unur, Nazan Haydari Pakkan https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Hapishanenin Doğuşu, Bedenin İşlevsel Üreyişi: Eleştirel Yönetim Alanından Bir Okuma
Bu çalışma, disiplinsel tekniklerin farklı tarihsel ve toplumsal bağlamlarda nasıl işlediğini incelemeyi amaçlamaktadır. Bu bağlamda, eleştirel yönetim anlayışının, disiplin mekanizmalarının görünür ve görünmez işleyişine dair yeni tartışmalar açacağı, üreteceği sorular ve sunacağı araçlarla Türkiye akademisinde eleştirel bir gelenek oluşturma çabasına katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Disiplinci iktidarın sadece baskıcı bir mekanizma olarak değil aynı zamanda bireylerin rızasını da üreterek var olduğunu iddia eden bu araştırmada Türkiye’de mahpus-işçi olarak çalışmış bireylerle yapılan görüşmeler aracılığıyla hapishanelerde uygulanan disiplin pratiklerinin niteliği ve etkileri analiz edilmiştir. Katılımcıların amaçlı örneklem yoluyla seçildiği görüşmeler eleştirel söylem analizi yöntemiyle incelenmiştir. Hapishanelerde uygulanan gözetim, ödül-ceza mekanizmaları ve disiplin tekniklerinin iş yerlerinde ve modern yönetim sistemlerinde nasıl benzer biçimlerde işlediğini ortaya koyan bulgular, hapishanelerde mahkûmların yalnızca cezalandırılmadığını, aynı zamanda ekonomik birer özne olarak şekillendirildiğini göstermektedir. Bu doğrultuda, mahpus-işçilerin emeği üzerinden disiplinsel tekniklerin nasıl işlediği ve toplumsal kontrol mekanizmaları ile nasıl bağlantılı olduğu tartışılmıştır. Kimlikleri doğal, verili ve evrensel kabul etmek yerine kurumlar tarafından belli iktidar mekanizmaları içerisinde özneleştirme pratikleri ile kurulan öznel deneyimler olduğunu hapishane-beden ilişkisi üzerinden göstermeye çalışan bu çalışma, eleştirel yönetim alanına yeni öznelliklerin geliştirilmesinin mümkün olduğu çağrısını yapma niyetindedir.
söylemsel ve söylemsel olmayan pratikler
Telif Hakkı (c) 2025 Aytül Ayşe Cengiz, Arzu İnan Özlütaş, Remziye Kolcu https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Üniversite Öğrencilerinin Yapay Zekâ Okuryazarlığı Yetkinliklerinin Gelişiminde Proje Temelli Yaklaşım
Bu araştırma, Kırıkkale Üniversitesi'nde yürütülen Üniversite Öğrenci Toplulukları İş Birliği ve Destek Programı (ÜNİDES) projesi kapsamında uygulanan proje temelli yapay zekâ okuryazarlığı eğitimlerinin etkililiğini değerlendirmektedir. Çalışmanın amacı, üniversite öğrencilerinin yapay zekâ teknolojilerine ilişkin bilgi, beceri ve tutumlarındaki değişimi ölçmek ve mesleki gelişimlerine katkısını incelemektir. Nicel araştırma yaklaşımına dayalı tarama modeli kullanılmış olup, çalışma grubu 2024-2025 eğitim-öğretim yılında ÜNİDES proje programına katılım sağlayan 514 ön lisans, lisans ve yüksek lisans öğrencisinden oluşmaktadır. Veri toplama aracı olarak araştırmacılar tarafından geliştirilen Yapay Zekâ Okuryazarlığı Etkinlikleri Değerlendirme Anketi kullanılmıştır. Bulgular, proje temelli yaklaşımın öğrencilerin yapay zekâ bilgi düzeylerini, uygulama yetkinliklerini ve mesleki gelişimlerini olumlu yönde etkilediğini göstermektedir. Yapay zekâ sistemlerinin çalışma prensipleri ve uygulama alanlarında yüksek etki gözlenirken, etik ve güvenlik konularında ek eğitime ihtiyaç olduğu saptanmıştır. Araştırma, Türkiye'de yükseköğretimde yapay zekâ okuryazarlığının geliştirilmesine yönelik sistematik bir programın etkilerini nicel verilerle ortaya koymaktadır.
Telif Hakkı (c) 2025 Ali Kavak, Kağan Erdem https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
28 Şubat Post-Modern Darbenin Türk Siyasal Hayatına Etkileri
Türkiye siyasi tarihi boyunca demokrasi çeşitli aralılarla ve gerekçelerle uygulama alanı bulamamıştır. Özellikle darbe dönemleri demokrasi ve insan hakları açısından sürecin sorunlu yaşandığı dönemler olarak karşımıza çıkmaktadır. Darbeler bir taraftan siyasi aktörler üzerinde baskı kurarken, diğer taraftan toplumun birçok alanda çıkmazlar yaşamasına sebep olmuştur. Bu çalışmanın amacı siyasal yaşamda Post-modern darbe olarak nitelendirilen, 28 Şubat 1997 tarihli MGK kararları neticesinde hükümetin istifaya zorlandığı süreci irdelemek, bu süreçte etkin aktörlerin Ordu ve Medya gibi sürece etkisini araştırmak ve sürecin sonucunun toplum yaşamına etkilerinin sınırlarını incelemektir. 28 Şubat toplumun bir alana mobilize edilmesi, medya aracılığıyla bir kesimin hedef gösterilmesi ve nihayet ordunun vermiş olduğu direktif ile sivil siyasetin rafa kaldırılarak otoriter bir dönemin yaşanmasının adı olmuştur.
Telif Hakkı (c) 2025 Eray Göç https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Ontoloji ve Etik-Politik Çerçevede Arkeololji Felsefesi Üzerine Bir Değerlendirme
Bu makale, arkeoloji felsefesini ontolojik ve etik-politik açılardan disiplinlerarası bir bağlamda incelemektedir. Arkeolojinin yalnızca geçmişe dair maddi veriler toplayan bir bilim dalı değil, aynı zamanda varlık, bilgi, değer ve eylem eksenlerinde kuramsal olarak temellendirilmiş bir düşünsel faaliyet olduğu vurgulanmaktadır. Ontoloji başlığı altında, arkeolojik nesnelerin ve ilişkilerin doğasına dair sorular ele alınmakta; simetrik arkeoloji, asamblaj arkeoloji ve ilişkisel arkeoloji gibi temel yaklaşımlar incelenmektedir. Bu yaklaşımların insan-merkezli olmayan ontolojilerle ilişkisi ve insan dışı aktörlerin arkeolojik anlatıdaki rolü analiz edilmektedir. Etik-politik başlıkta ise, arkeolojik bilginin kim tarafından, ne şekilde ve hangi değerler çerçevesinde üretildiği sorgulanmakta; Marksist, feminist ve sömürge karşıtı arkeolojiler çerçevesinde politik araçsallaştırma, kültürel temsil ve toplumsal adalet temaları tartışılmaktadır. Makalede, ontolojik ve etik-politik boyutların yalnızca kuramsal değil, aynı zamanda arkeolojik pratiğin yönünü belirleyen kurucu unsurlar olduğunu savunulmaktadır. Sonuç olarak, arkeoloji felsefesi, geçmişle kurulan ilişkinin doğasını ve bu ilişkinin bugünkü dünyada nasıl işlediğini kavramak için kritik bir düşünsel alan olduğu iddiası ortaya konmaktadır.
Telif Hakkı (c) 2025 Dinçer Çevik https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Yerel Dinamikler Bağlamında Ebeveynlerin Çocuklarıyla İletişimlerinde Depremin Etkisi
Bu araştırmada, depremin yerel dinamikler bağlamında ebeveynlere ve okul öncesi dönemdeki çocuklarıyla iletişimlerine etkisinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırma, ilişkisel tarama modeline dayalı desenle yürütülmüştür. Çalışma grubu, Türkiye'nin depremden etkilenen yerel bölgelerinden Kahramanmaraş, Hatay, Osmaniye, Adıyaman, Gaziantep, Kilis, Adana ve Malatya’da yaşayan, okul öncesi eğitim kurumlarında öğrenim gören 3-7 yaş arası çocukların ebeveynlerinden oluşmaktadır. Veriler, Anne-Baba-Çocuk İletişimi Değerlendirme Aracı ve Olay Etkisi Ölçeği-R kullanılarak toplanmıştır. Araştırma bulgularına göre; annelerin depremden daha fazla etkilendikleri, çocukların depremleri somut olaylar üzerinden algılayıp neden-sonuç ilişkisini kavrayamadıkları, deprem korkusunun çocuklarda kaygı ve güvensizlik hissini artırdığı, aile bireylerinden birinin depremde hayatını kaybetmesinin çocukta deprem korkusunu artırdığı saptanmıştır. Ayrıca, ilköğretim mezunu annelerin çocuklarıyla deprem hakkında daha az konuştuğu, çocuğun cinsiyetine göre deprem korkusunun değişmediği görülmüştür. Bu sonuçlar, depremin etkilerinin yaşanan yerin sosyo-kültürel yapısı, eğitim düzeyi ve yaşantı biçimleriyle de şekillendiğini göstermektedir. Yerellik bağlamında değerlendirildiğinde, afet sonrası iletişim biçimlerinin ve çocukların duygusal tepkilerinin yaşanılan coğrafyanın özgün koşullarıyla ilişkili olduğu belirlenmiştir.
Telif Hakkı (c) 2025 Hatice Yalçın, Macit Burak Yılmaz https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Yerelliğin Mimari Dönüşümle Korunması: Bilecik’te Yeniden İşlevlendirme Yaklaşımları
Küreselleşme sürecinin etkisiyle kent kimlikleri giderek dönüşmekte; bu dönüşüm karşısında yerel değerlerin korunması, mimarlık ve iç mimarlık disiplinlerinde önemli bir tartışma alanı hâline gelmektedir. Yerellik, yalnızca fiziksel bir mekâna aidiyet değil; tarihsel, kültürel ve toplumsal katmanların etkileşimiyle biçimlenen dinamik bir yapı olarak değerlendirilmektedir. Bu bağlamda araştırmada, Bilecik kentinde yer alan ve tarihî işlevleri farklı olan üç yapının, Bilecik Belediye Binası, Bilecik Müzesi ve Bilecik Kültür ve Turizm İl Müdürlüğü yapılarının yeniden işlevlendirme süreçleri üzerinden yerellik kavramı analiz edilmiştir. Nitel araştırma yöntemlerinin benimsendiği çalışmada; literatür taraması, görsel belge incelemesi, mekânsal analiz ve karşılaştırmalı değerlendirme teknikleri kullanılmıştır. Elde edilen bulgular, söz konusu yapıların yalnızca fiziksel olarak değil; aynı zamanda tarihsel ve sembolik boyutlarıyla da korunarak kent kimliğine katkı sunduğunu ortaya koymaktadır. İç mimari müdahaleler yoluyla mekânların çağdaş işlevlere uyarlanması, tarihî sürekliliğin mekânsal düzeyde sürdürülebilir kılındığını göstermektedir. Yerel belleğin korunması açısından yeniden işlevlendirme stratejilerinin, kültürel sürdürülebilirlik bağlamında önemli bir araç olduğu sonucuna varılmıştır.
Telif Hakkı (c) 2025 Gizem Büke Öztürk https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Sanatçıların Eserlerinde Travmatik Deneyimlerin Aktarımı ve Toplumsal Belleğe Katkıları
Toplumlar, tarihsel süreç içinde çeşitli travmalara maruz kalmışlardır. Bu travmalar, savaşlar, doğal afetler, salgın hastalıklar, ekonomik krizler, soykırımlar ve siyasi olaylar gibi birçok etkenle şekillenmiş ve hem bireysel hem de toplumsal düzeyde kalıcı izler bırakmıştır. Ancak, bu travmaların sanatsal ifade biçimlerine yansıması konusunda yapılan çalışmalar sınırlıdır ve genellikle toplumsal travmaların sanattaki yeri üzerine derinlemesine bir analiz eksikliği bulunmaktadır. Bu çalışma, sanatçıların toplumsal travmaları yapıtlarına nasıl yansıttığını, bu yapıtların toplumsal belleğe katkılarını ve izleyiciler üzerindeki etkilerini incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada, sanatçıların travmatik olayları ve süreçleri nasıl sanatla aktardığı, kullanılan teknikler ve ifade biçimleri üzerine bir inceleme yapılmıştır. Veri toplama yöntemi olarak, tarihsel sanat eserleri ve sanatçıların biyografik analizleri kullanılmıştır. Eserler, içerik analizi yöntemiyle incelenmiş ve sanatçıların toplumsal travmalarla nasıl yüzleştiklerini, bu yüzleşmeyi izleyiciyle nasıl paylaştıkları ortaya konmuştur. Sanatçılar, travmaları yalnızca kişisel bir deneyim olarak değil, toplumsal bir sorumluluk ve bilinç oluşturma aracı olarak da işlemektedirler.
Telif Hakkı (c) 2025 Müzeyyen Yeşim Yorulmaz https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Metaverse ve NFT Vergilendirilmesine İlişkin Bir Değerlendirme
Teknoloji alanında, tartışılan en önemli konular metaverse, NFT'ler ve yapay zekâ gibi yeni dijital varlıkların ortaya çıkmasıyla ilgilidir. Çeşitli kurumsal operasyonların ve sistemlerin dijital dönüşümü ve varlık yaratmaya yönelik yenilikçi yaklaşımların yanı sıra, bu varlıklarla ilişkili ekonomik ve vergisel etkileri ele almak da önemlidir. Bu hızla gelişen teknolojiyi çevreleyen mevcut belirsizlik, özellikle potansiyeli ve ivmesi düşünüldüğünde endişe vericidir. Başlangıçta kullanıcı etkileşimini önceliklendiren çevrimiçi video oyunlarından türetilen hem metaverse hem de NFT'ler artık kullanıcıların tamamen bu dijital ortamda gelir elde etmelerini ve servet oluşturmalarını sağlamaktadır. NFT'ler ve metaverse arasındaki karşılaştırma, merkezi olmayan çözümlerin yeni bir alanını geliştirme fırsatını vurgulamaya hizmet etmektedir. Ancak, bu iki kavram arasındaki ayrımlar ve ortak noktalar yeterince tanımlanmamıştır. NFT'ler ve metaverse için sağlam bir temel oluşturmak için kapsamlı bir anlayış çok önemlidir. Bu çalışma, metaverse ve NFT'ler arasındaki tanımları, özellikleri ve farklılıkları araştırırken, aynı zamanda çeşitli ülkelerdeki uygulamalara dayalı olarak vergisel etkileriyle ilgili öneriler sunmaktadır.
Telif Hakkı (c) 2025 Yücel Ergün https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Çoklu Kriz Çağında Örgütsel Dayanıklılık: Yapay Zekâ Temelli Model Önerisi
Bu çalışma, çoklu kriz çağında örgütsel dayanıklılığı dışsal kriz faktörleri bağlamında ele alan yenilikçi bir yapay zekâ temelli model sunmayı amaçlamaktadır. Literatür, örgütsel dayanıklılığın genellikle içsel süreçler ve verilere dayalı bir perspektifle ele alındığını, dışsal faktörlerin etkilerinin ise sınırlı bir şekilde incelendiğini ortaya koymaktadır. Bu araştırma, yapay zekâ destekli erken uyarı sistemlerinin örgütsel dayanıklılık üzerindeki potansiyel rolünü incelemekte ve büyük veri analitiği, makine öğrenimi, doğal dil işleme gibi teknolojileri entegre eden bir model önermektedir. Model, organizasyonların dışsal krizlere karşı hızlı ve etkili yanıt verme, proaktif stratejiler geliştirme ve sürdürülebilir dayanıklılık oluşturma kapasitelerini artırmayı hedeflemektedir. Çalışma, dışsal kriz faktörlerinin örgütsel dayanıklılık üzerindeki etkilerine ilişkin teorik boşlukları doldurmayı ve yapay zekâ temelli bir model ile kriz yönetimi uygulamalarına yönelik özgün bir çerçeve sunmayı hedeflemektedir.
Telif Hakkı (c) 2025 Begüm Al https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Vazgeçilemeyen Üniversite Sıralamaları için Bir Alternatif: Sorumlu Sıralama
Bu çalışma, uluslararası üniversite sıralamalarının sorumlu sıralama ilkelerine uyumunu değerlendirmektedir. CWTS, Berlin ve INORMS ilkelerine göre mevcut 14 uluslararası üniversite sıralaması 2024 yılı Eylül ayındaki en güncel verilerine göre analiz edilmiştir. Bulgular, CWTS Leiden sıralaması ile artık erişilebilir olmayan U-Multirank sıralamasının sorumlu sıralama ilkelerine en yüksek uyumu sağladığını, QS, THE ve ARWU gibi popüler sıralamaların ise özellikle şeffaflık, yönetişim ve metodolojik sağlamlık açısından düşük performans gösterdiğini ortaya koymaktadır. Çalışmadan elde edilen sonuçlar ile Türkiye’deki mevcut uygulamaların paralellik göstermediği açıktır. Karar vericilerin sıralamaları daha bilinçli kullanması gerekmekte, çalışma sıralamaların sorumlu bir şekilde geliştirilmesi ve kullanılması için yol gösterici bir çerçeve sunmaktadır.
Telif Hakkı (c) 2025 Güleda Doğan https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Türkiye’deki Sağ Partilerde Popülizmin İzini Sürmek
Popülizmi, halkı merkeze aldığını iddia eden, elit karşıtı ideolojik pozisyonunun söylemsel üslubu olarak tanımlayabiliriz. Sağ ve sol versiyonları olsa da tarihsel açıdan sağ ideolojilerin popülizmle daha yakın bir ortaklığa sahip olduğu söylenebilir. Türkiye’de popülizmin tarihsel gelişiminde Türk sağı oldukça belirleyici olduğu için popülizmin Türkiye’deki serencamını sağ partiler üzerinden incelemek oldukça önemlidir. Her ne kadar CHP’nin Altı Oku’ndan biri olan “halkçılık” ilkesi, popülizm çağrısı yapsa da bu ilkenin amaçları ve dönemin özgül koşulları gereği bu ilke popülizm olarak nitelenemez. 1950’de iktidara gelen DP, kendinden sonra gelen sağ partilere bıraktığı popülist miras Türk sağını oluşturan milliyetçi, muhafazakâr ve İslamcı kesimlerinin temsilcisi olduğunu iddia eden AP, MSP/MNP/RP, MHP ve ANAP gibi partiler ve liderlerince sahiplenilmiştir. Türkiye’deki sağ partiler millet adına hareket ettikleri iddiasıyla halkın dini, milli, ekonomik ve kültürel endişelerinin yarattığı etkileri popülist bir üslupla siyasal alana taşıdıkları için 1950-2000 yılları arasında bu partilerde popülizmin izini sürmek ve kullanım biçimlerini ortaya koymak siyasal süreklilikleri göstermek açısından oldukça önemlidir.
Popülizm, sağ popülizm, Türk sağ partileri, İslamcılık, milliyetçilik.
Telif Hakkı (c) 2025 Ertuğrul Meşe https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Ev İçi Rekabetin Gündüz Kuşağında Gösterileşmesi: Gelin-Kaynana Yemek Yarışmaları Üzerine Bir İnceleme
Türkiye’de gündüz kuşağı televizyonu uzun süredir, aile içi ilişkilere odaklanan gerçeklik formatlarının egemenliğindedir. Bu programların arasında, gelin-kaynana yemek yarışması formatları özellikle öne çıkar. Bir ev estetiğiyle kurgulanan bu formatlar, aile yaşamının özel dinamiklerini televizyon ekranlarına taşır. Bu makale, bu formatların popüler örneklerinden olan Zuhal Topal’la Sofrada ve Gelinim Mutfakta programlarında, bu ilişkinin nasıl rekabet ve güç müzakeresi çerçevesinde yansıtıldığını incelemektedir. Söylem analizi ve Foucault'nun iktidar kuramından yararlanan bu çalışma, bu formatların ev içi iktidar ilişkilerini nasıl yeniden yapılandırdığını ve Türkiye’deki muhafazakar aile politikalarıyla nasıl örtüştüğünü ortaya koyar. Gelin-kaynana ilişkisinin bir eğlence formatına dönüşümü, ataerkil anlatıları pekiştirirken aynı zamanda da bu anlatıların içerdiği gerilim ve çelişkileri de görünür kılmaktadır. Gelin-kaynana yemek yarışmaları, televizyonun geleneksel toplumsal cinsiyet rollerini nasıl yansıttığını ve dönüştürdüğünü göstermesi açısından önem taşımaktadır.
Telif Hakkı (c) 2025 Öykü Teoman https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Statik Görüntüden Hareketli Görüntüye; Üretken Yapay Zekânın 2B Animasyondaki Rolü
Sanat ve teknolojinin birleşimi, üretken yapay zekâ (ÜYZ) tabanlı araçların animasyon üretim süreçlerinde nasıl kullanılabileceğine dair yeni ufuklar açmaktadır. Geleneksel yöntemlerle zaman ve emek gerektiren animasyon üretimi, ÜYZ tabanlı araçlarla hızlanmakta ve yeni yaratıcı olanaklar sunmaktadır. Bu çalışmada, ÜYZ’nın iki boyutlu (2B) animasyon üretimindeki rolü ve animasyon sürecini nasıl şekillendirdiği ele alınmıştır. Araştırma kapsamında, animasyon sanatında kullanılan geleneksel teknikler, ÜYZ tabanlı araçlar ile animasyon sahnelerinin üretim sürecinde nasıl canlandırılabileceği incelenmiştir. Runway, Kling AI ve Minimax Hailuo AI gibi ÜYZ tabanlı platformların sunduğu farklı teknik yaklaşımlar analiz edilerek, ÜYZ ile oluşturulan animasyonlarda hareket akıcılığı, kullanım kolaylığı, devamlılık ve görsel kalite gibi unsurlar değerlendirilmiştir. Bu araştırma, ÜYZ’nın animasyon süreçlerine katkısını, üretim hızına etkisini ve görsel kalite üzerindeki rolünü ortaya koyarak, ÜYZ’nın gelecekte animasyon endüstrisine nasıl yön verebileceğini incelemektedir.
Telif Hakkı (c) 2025 Büşra Ekmen, Ertan Toy https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Türkiye’de Sosyal Hizmetin Mesleki Uygulamalarında Karşılaşılan Sorunlar ve Çözüm Önerileri
Sosyal hizmet, bireylerin, grupların ve toplumun ihtiyaçlarını insan hakları ve sosyal adalet ilkeleri çerçevesinde karşılamayı amaçlayan, uygulamalı bir meslek ve akademik disiplindir. Dezavantajlı grupların temel ihtiyaçlarının karşılanması, yaşam standartlarının iyileştirilmesi ve topluma yeniden kazandırılmalarına katkı sağlama hedefiyle çalışan sosyal hizmet uzmanları, mesleklerini icra ederken çeşitli yapısal, mesleki ve sistemsel sorunlarla karşılaşmaktadır. Bu sorunlar arasında aşırı iş yükü, bürokratik engeller, yetersiz kaynaklar, mesleki kimliğin güçlendirilmemesi ve süpervizyon eksikliği gibi faktörler yer almaktadır. Çözüm önerileri olarak, sosyal hizmet uzmanı sayısının artırılması, dijitalleşmenin teşvik edilmesi, mesleki sınırların netleştirilmesi ve hizmet içi eğitimlerin yaygınlaştırılması gibi önlemler öne çıkmaktadır. Bu çalışma, sosyal hizmet mesleğinin etkinliğini artırmaya ve daha sürdürülebilir bir yapıya kavuşmasına yönelik katkılar sunmayı amaçlamaktadır. Mesleğin güçlendirilmesi, yalnızca sosyal hizmet uzmanlarının çalışma koşullarını iyileştirmekle kalmayacak, aynı zamanda toplumun genel refah düzeyine olumlu katkılar sağlayacaktır.
Telif Hakkı (c) 2025 Nurhayat Çalışkan Akçetin; Neslihan Han https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Kimlik Durumu: Karışık! Netflix Türkiye, Küreyerelleşme ve Reklam
Bu makale Netflix Türkiye’nin yerel reklam kampanyalarına odaklanarak Netflix tarafından kullanılan yerelleştirme stratejilerini incelemektedir. Netflix Türkiye ile ilişkili yanmetinlerin analizi yoluyla, Netflix'in yerel reklamlarının küresel, yerel ve ulusal bağlamların kesişiminde gezinirken küyerelleşme ilkelerini etkili bir şekilde kullandığını ortaya koymaktadır. Netflix, reklam çalışmalarındaki stratejik uyarlamaları yerelliğin yeniden üretilmesine ve Netflix markasının küreyerel kimliğinin yeniden keşfedilmesine önemli ölçüde katkıda bulunmaktadır. Netflix Türkiye tarafından üretilen çevrimiçi reklamların analizi, küresel bir şirketin pazar payını genişletmek ve yayıncılık hizmeti sektöründe ekonomik bir avantaj elde etmek için küyerelleşmeden nasıl yararlandığına dair önemli bilgiler sunmaktadır.
Telif Hakkı (c) 2025 Yeşim Kaptan https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Yerelleşmiş Dışlanma: İstanbul’da Göçmen Mekânları ve Yok-Mekânlar
İstanbul’un göçmen yok-mekanlarının sinematik anlatılar ile görünür kılındığını iddia eden bu makale, şehrin kozmopolit arzular ve dışlayıcı gerçekleri arasındaki gerilimi ortaya koyar. Bu makale, ekonomik koşulların ve toplumsal anlatıların geçiş, yabancılaşma ve belirsizlik mekânları olarak yok-mekan (non-place) kavramını nasıl inşa ettiğini metaforlar, anlatı yapıları, ve belgesel gerçekçiliği gibi çeşitli sinematik yöntemlerle, İstanbul’da geçen film ve belgesellerin analizi ile incelemektedir. Bu yapımları yerelleşme ve glokalleşme bağlamında ele alan çalışma, şehirlerin hem dışlanma hem de uyum alanları olarak nasıl işlediğini ve göçmenlerin aidiyet ile yerinden edilme arasında sürekli bir müzakere halinde olduğunu göstermektedir. Ayrıca, İstanbul’daki yok-mekanların kendilerinin de göçmen niteliği taşıdığını, sürekli değişerek içinde yaşayanların ve gelip geçenlerin istikrarsızlığını yansıttığını öne sürmektedir. Sinema mekan ve dışlanmanın ve şehrin global hedefleri ile etkileşimini analiz etmek için kritik bir araç olarak ortaya çıkar.
Telif Hakkı (c) 2025 Övgü Bozgeyik https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
İş Görüşmelerinin Uyarlanması: Televizyon Dizileri Üzerine Kültürlerarası Bir Çalışma
Bu çalışma Kore dizisi She Was Pretty (2015), onun Türkiye’deki (Seviyor Sevmiyor, 2016) ve Çin’deki (Pretty Li Hui Zhen, 2017) adaptasyonlarındaki iş görüşmesi sahnelerinin karşılaştırmalı analizini yaparak mizansen ve çekim uzunluğu dağılımının kültürel farklılıkları ve duygusal yakınlığı nasıl yansıttığını inceler. Nicel metin ve nitel çekim uzunluğu analizlerini birleştirerek adaptasyonların görsel gramerini Çoklu Yakınlıklar Teorisi çerçevesinde ele alır. Bulgular mizansenin adaptasyonlar arasında değiştiğini, çekim uzunluğunun duygusal ifadeleri iletmek için tutarlı bir görsel araç olduğunu ve bu tutarlılığın çekim uzunluğu dağılım grafikleri değişik olsa bile işlevini koruduğunu göstermektedir. Bu disiplinlerarası yaklaşım, görsel göstergebilimi istatistiksel verilerle birleştirmenin ulusötesi televizyon dizilerinde kültürel ve estetik yakınlıkları anlamak için nasıl kullanılabileceğini ortaya koymaktadır.
Telif Hakkı (c) 2025 Öykü Bozgeyik https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0
Zadie Smith’in White Teeth Eserindeki Küresel Akışlar ve Yerel Sesler
Bu çalışma, Doreen Massey'nin Küresel Bir Yer Duygusu ve Güç Coğrafyaları kavramlarının Zadie Smith'in White Teeth romanına nasıl uygulanabileceğini inceleyerek, çokkültürlü Londra'da yerelliğin dinamik inşasını analiz etmeyi amaçlamaktadır. Farklı etnik, kültürel ve nesiller arası kesişen yaşamları tasvir eden Smith'in romanı, Londra'yı küresel göç, tarih ve güç akışlarıyla şekillenen akışkan ve tartışmalı bir mekân olarak sunmaktadır. Çalışma, kentin görsel-işitsel dokularını—kentsel manzaralar, sesler ve kültürel simgeler—roman formuna nasıl aktardığını incelemektedir. Massey'nin kavramları, eserdeki yerelliğin sabit veya nostaljik değil, hareketlilik, etkileşim ve çatışma alanı olarak anlaşılmasını sağlar. Bu yaklaşım, Smith'in Kuzey Londra tasvirinin küreselleşmenin karmaşıklıklarını nasıl yakaladığını ve mekânın edebi temsilini nasıl yeniden tanımladığını vurgulamaktadır.​
Telif Hakkı (c) 2025 Duygu Koroncu Özbilen https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0